Nền văn học Việt Nam được hình thành và phát triển bởi rất nhiều những người nghệ sĩ tài ba, với ngòi bút mỹ lệ. Trong đó, có rất nhiều nhà văn, nhà thơ trưởng thành từ trong cách mạng. Lê Minh Khuê cũng là một trong số đó. Nữ nhà văn quê ở tỉnh Thanh Hóa, chuyên viết các tác phẩm ngắn xoay quanh hình ảnh người chiến sĩ ngày đêm chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Trong số đó, truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” có thể nói là tác phẩm nổi bật nhất của Lê Minh Khuê. Truyện ngắn khắc họa cuộc sống và công việc của ba cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Tác phẩm của bà như một minh chứng cho sự ác liệt, khốn khó của chiến tranh. Từ trong khói lửa hiện lên những tâm hồn trong trẻo mang lý tưởng cao đẹp, nổi bật hơn cả là nhân vật Phương Định-nhân vật chính và cũng là nhân vật kể chuyện-một cô gái trẻ trung, năng động với những mơ ước về một tương lai tươi sáng.

Phương Định-nhân vật trung tâm đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong toàn bộ mạch truyện. Cô chính là điểm nhìn trần thuật trong câu chuyện, với những chứng kiến chân thật, xác đáng, góp phần cho người đọc một cái nhìn rõ nét hơn về hoàn cảnh éo le nơi chiến trường khốc liệt. Dưới lăng kính cảm xúc của cô gái mới lớn, những hình ảnh trong truyện hiện lên đặc biệt, khách quan. Từ đó, thế giới nội tâm của bản thân nhân vật Phương Định lẫn những nhân vật khác đều được miêu tả rõ ràng, chi tiết. Chính vì mọi sự việc diễn ra dưới góc nhìn của người trong cuộc-một cô thanh niên xung phong trẻ tuổi, thế giới quan của cô có phần nhí nhảnh, tươi trẻ và đầy nữ tính. Đó cũng chính là một trong những yếu tố làm cho nghệ thuật trần thuật và miêu tả nội tâm của tác giả thêm phong phú, sinh động. Phương Định vốn là một cô gái Hà Nội. Trước khi đặt chân đến chiến trường khói lửa, cô đã trải qua một thời học sinh êm đềm, yên ả. Cuộc sống của cô thiếu nữ hồi còn ở thành phố cũng bình yên, hạnh phúc với nhiều những kỉ niệm bên gia đình, bạn bè. Về vẻ bề ngoài, Phương Định là một thiếu nữ trẻ trung, non nớt. Cô gây ấn tượng với dáng người mảnh khảnh, gương mặt ưa nhìn. Phương Định tự tin nhận xét chính mình: “Tôi là một cô gái khá”. Cũng như bao nàng thiếu nữ khác, cô để ý và chăm chút đến ngoại hình của mình, một vẻ đẹp kiêu kì khiến bao anh lính trẻ phải đắm say: “hai bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnh như đài hoa loa kèn”. Đôi mắt cô đẹp, sâu thẳm và có hồn, được các anh lái xe nhận xét: “cô có cái nhìn sao mà xa xăm”. Lời tự thuật của cô thanh niên hiện lên tự nhiên, dễ mến cũng phần nào phản ánh con người cô. Vậy điều gì đã thôi thúc một cô gái trẻ rời xa ánh điện cửa gương nơi Hà thành nhộn nhịp để bước tới con đường Trường Sơn huyền thoại ấy, để giáp mặt hằng ngày với tử thần?

Đúng vậy. Vẻ đẹp thực sự của Phương Định không đến từ vẻ bề ngoài mà xuất phát chính từ tâm hồn trong sáng bên trong cô gái. Đó chính là tấm lòng nồng nàn yêu nước từ sâu bên trong con tim người thiếu nữ. Người nữ thanh niên trẻ tuổi đã không tiếc tuổi thanh xuân, bỏ qua hạnh phúc cá nhân mình để xông pha ra trận mạc, góp phần vào công cuộc tìm kiếm tự do cho Tổ quốc cùng những người đồng bào yêu nước khác. Quyết định cao cả ấy không chỉ của riêng cô, mà còn đại diện cho cả thế hệ trẻ thời chống Mỹ sôi nổi, nô nức “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Phương Định, cùng hai người đồng đội là Nho và Thao, là những thành viên của “tổ trinh sát mặt đường”. Cái tên mỹ miều không nói lên độ khó của công việc. Họ thường xuyên phải chạy trên cao điểm, kể cả ban ngày. Mỗi một đợt bom qua, những cô gái ấy lại lật đật chạy lên, lao vào vùng trọng điểm, rồi thực hiện phần việc của mình: “đo khối lượng đất lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom”. Công việc mà khi vừa nghe qua, ta có thể mường tượng ngay đến cảnh tượng kinh hoàng diễn ra trước mắt. Khói bụi mịt mờ, không khí đặc mùi thuốc súng, khung cảnh hoang tàn, tiếng bom nổ chói tai hay tiếng phản lực rè rè trên bầu trời. Một công việc căng thẳng, với đầy rẫy những rủi ro, hiểm nguy chờ trực như thế vẫn không làm Phương Định và những người đồng đội chùn bước. Cô và đồng đội hằng ngày vẫn hoàn thành xuất sắc phần việc ấy với không một sự hỗ trợ nào. Điều ấy chứng tỏ rằng Phương Định là một cô gái có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Và như một lẽ đương nhiên, công việc này còn đòi hỏi người thực hiện phải có sự dũng cảm, can trường, khả năng xử lý bình tĩnh, khôn khéo và hơn hết là một tinh thần sẵn sàng hy sinh để hoàn thành nhiệm vụ. Quả thật, trong chiến tranh, không thiếu những cá nhân với tinh thần dũng cảm, sẵn sàng chiến đấu đến cùng để bảo vệ Tổ quốc. Ta có thể bắt gặp những cô gái mở đường “mái tóc xanh xanh tuổi trăng tròn” trong bài hát của nhạc sĩ Xuân Giao, hay cô thanh niên dũng cảm xả thân “đánh lạc hướng thù hứng lấy luồng bom” trong “Khoảng trời, hố bom” của nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ. Những tâm hồn ấy, cùng với Phương Định, là những tâm hồn đồng điệu về lý tưởng cao đẹp. Chính sức mạnh tinh thần mạnh mẽ của cô gái đã giúp cô vượt qua nỗi sợ hãi cái chết, khiến nó trở nên “mờ nhạt, không rõ ràng”.

Hằng ngày gắn bó với công tác mở đường, luôn luôn kề cận với cái chết tức thì, lâu dần thành lệ, đến nỗi cô phải thốt lên “Quen rồi”. Tuy vậy, dù cho đã từng phá một, thậm chí là một trăm quả bom đi chăng nữa thì con người ta vẫn căng thẳng như nhau. Mỗi lần đi phá bom với Phương Định là một lần mạo hiểm. Nỗi lo lắng, hồi hộp khi đứng trên cao điểm giữa ban ngày bao la, rợn ngợp lấn át tâm trí cô thiếu nữ trẻ. Khung cảnh bị tàn phá dữ dội đè nén nhịp thở của con người, thử thách thần kinh ta đến mức cực đại: “đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ầm ì xa dần”. Qua những dòng trần thuật của nhân vật Phương Định trong một lần đi phá bom, độc giả thấy rõ trong cô là sự hồi hộp, căng thẳng. Cô đã vào chiến trường được ba năm, từng phá bom nhiều lần nhưng vẫn có sự dè chừng nhất định trước cái chết mờ nhạt. Qua chi tiết này, Phương Định hiện lên là một cô gái thực tế. Cô không sợ hãi trước cái chết, nhưng cũng không có nghĩa là bản thân cô sẽ an toàn trở về. Ngay trong khoảnh khắc ấy, cô nhớ về những người đồng đội của mình. Cô cảm thấy ánh nhìn từ cái ống nhòm của các chiến sĩ cao xạ. Như được xoa dịu, Phương Định yên tâm hơn, cô “thấy mênh mông bên mình một sự che chở đồng tình”. Niềm tin sắt đá vào sự quan sát từ phía xa của những người đồng đội phía bên kia quả đồi, sẵn sàng nổ súng chi viện đã chuyển hóa thành động lực thúc đẩy Phương Định tự tin bước tới quả bom. Đường hoàng và công khai. Cô tự tin về bản thân mình, lòng tự trọng bên trong cô gái ngời sáng giữa không gian rợn ngợp: “Tôi sẽ không đi khom”. Vượt qua cảm giác hồi hộp, sợ hãi, Phương Định đến bên quả bom, bắt đầu xúc đất, bỏ gói thuốc mìn vào cái hố vừa đào, lấp đất, trở về chỗ ẩn nấp. Nhanh gọn. Thuần thục. Mọi hành động như chỉ xảy ra trong một nhịp ngắn ngủi. Cô gái thúc đẩy bản thân làm nhanh hết mực, vì cô không muốn bỏ phí một giây phút nào. Thứ cô quan tâm bấy giờ không phải là sự an toàn của bản thân. Phương Định đặt nhiệm vụ lên trên cả tính mạng của mình. Cô hồi hộp chờ đợi mìn nổ, quả bom nổ. Rồi nghĩ kế sách ứng phó với rủi ro: Nếu bom chưa nổ thì làm sao để châm mìn lần hai? Nhưng rồi quả bom nổ. Và cô đã thắng, chiến thắng quả bom, chiến thắng bản thân mình. Sâu thẳm bên trong một cô thiếu nữ trẻ là sự gan dạ, dũng cảm hiếm có. Một cô nữ thanh niên xung phong mạnh mẽ, sẵn sàng ngả mình vì công việc. Trên người cô đã có 4 vết thương lớn nhỏ, nhưng Phương Định không vào viện quân y. Cô muốn được ở lại và tiếp tục sát cánh cùng những người đồng đội của mình, để giữ cho tuyến đường mãi luôn bằng phẳng, để từng đoàn xe mau chóng tiến vào miền Nam. Có thể thấy, bên trong Phương Định là một tâm hồn cao thượng, với tình yêu Tổ quốc nồng nàn. Cô gái trẻ sẵn sàng rời gia đình đến nơi chiến trường khói lửa, xả thân tiến vào luồng bom, để hằng ngày sửa chữa con đường huyết mạch. Hằng ngày đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết nhưng trong Phương Định vẫn là một cô gái mang tâm hồn trong sáng, thánh thiện. Cô nhận ra thú vui trong cuộc sống gian khổ, thiếu thốn bên trong một hang đá nhỏ. Hay trong cả cái công việc nguy hiểm của mình: “Việc gì cũng có cái thú của nó”.

Bên cạnh khía cạnh gan góc và cá tính, Phương Định vẫn là một cô gái hồn nhiên, yêu đời. Tâm hồn cô lúc nào cũng tươi xanh, cuộc sống của cô luôn trải dài trên những mộng mơ tuổi trẻ trên nền hiện thực tàn khốc. Nàng chiến sỹ thích “ngồi bó gối mơ màng” rồi nghĩ ngợi vẩn vơ, mơ về một tương lai tương sáng với nhiều sở thích. Cô thích hát, thuộc rất nhiều bài hát, thậm chí bịa ra lời mà hát. Đó là vẻ đẹp tươi trẻ nơi tâm hồn cô gái. Cô hát trong sự vắng lặng đến đáng sợ. Giọng hát ngọt ngào của cô át đi tiếng bom rơi, đạn nổ, làm lu mờ tiếng phản lực như xé rách không gian. Tiếng hát cô cất lên không chỉ nhuộm hồng bầu trời vốn xám xịt màu khói lửa, nó còn làm tươi tắn tâm hồn những cô gái trinh sát ngày đêm đối đầu với mưa bom. Suy cho cùng, dù cho có rắn rỏi, mạnh mẽ đến đâu thì Phương Định vẫn là một cô gái. Một cô gái trẻ. Ẩn sau mỗi hành động của cô đều là một nét dịu dàng, nữ tính. Và thế giới nội tâm của cô nàng mới thật phong phú và đầy màu sắc. Cô yêu quý tất cả những người đồng đội mà bản thân từng gặp, ghi nhớ từng chi tiết của họ. Như với đại đội trưởng, người mà thông thường chỉ tiếp xúc qua điện thoại, cô biết rõ cách ăn nói của anh: “hay dùng những từ ngữ tế nhị như “cảm ơn”, “xin lỗi”, “chúc may mắn”…”. Điều ấy chứng tỏ cô là một cô gái khéo léo, tỉ mỉ và quan tâm đến mọi người xung quanh. Phương Định sống rất tình cảm, cô coi Nho và Thao như chị em ruột. Cô lo lắng, sốt ruột, nói như hét vào điện thoại khi hai người đồng đội đi trinh sát chưa về. Ba người gắn bó keo sơn, thân thiết. Lúc nghỉ ngơi, họ cùng nhau vui đùa. Khi chiến đấu, họ tương trợ lẫn nhau. Họ cùng nhau vượt qua hoàn cảnh khó khăn, gian khổ. Sau một lần phá bom, Nho bị thương. Phương Định hết lòng chăm sóc cô một cách chu đáo với tấm lòng yêu mến hết mực như người chị trong nhà: tiêm thuốc, rửa vết thương, băng bó, pha sữa,... Cô không gấp gáp, hốt hoảng như chị Thao mà từ tốn, bình tĩnh. Cô hiểu và tin tưởng Nho-một cô gái rắn rỏi, bản lĩnh sẽ có thể vượt qua nỗi đau đớn lúc bấy giờ. Những chi tiết ấy càng thể hiện rõ tình cảm cô dành cho người chị em của mình. Phương Định nhạy cảm và duyên dáng. Cô không như những cô gái khác, không “săn sóc, vồn vã” trước “những anh bộ đội nói giỏi nào đấy” mà hay đứng từ xa, khoanh tay trước ngực. “Chẳng qua tôi điệu thế thôi”, Phương Định thừa nhận. Vì đối với cô, “những người đẹp nhất, thông minh, can đảm và cao thượng nhất là những người mặc quân phục, có ngôi sao trên mũ”. Cô tôn trọng và cảm phục những chiến sĩ đang cùng mình chiến đấu nơi tiền tuyến, cho họ là những người đẹp nhất. Phương Định yêu Tổ quốc tha thiết, cô càng yêu hơn những người sẵn sàng hy sinh để bảo vệ nước nhà khỏi đế quốc Mỹ tàn bạo. Giây phút cơn mưa đá đổ xuống cao điểm cũng là lúc tâm hồn Phương Định mở rộng nhất, thế giới nội tâm sâu bên trong cô được thể hiện một cách rõ ràng, sinh động. Ngay khi nhận ra cơn mưa đá, cô “vui thích cuống cuồng” và cảm thán: “Mưa đá! Cha mẹ ơi! Mưa đá!”. Cơn mưa đá bất chợt xối xuống cao điểm, như xoa dịu cái không khí ngột ngạt, nóng bỏng nơi con đường bị bom đạn cào rát. Đón nhận cơn mưa đá ngắn ngủi, Phương Định trẻ con hơn, hồn nhiên, ngây dại. Cô gái ấy như một mầm cây nhỏ bé sống lại dưới cơn mưa dịu mát. Những kỉ niệm ngày còn ở thành phố liên tục ùa về, choán lấy dòng suy tư của cô gái trẻ. Cô nhớ mẹ, nhớ cái cửa sổ trên căn gác hai cũ kĩ. Nhớ cái cây xanh hay mái vòm nhà hát, nhớ về những ngôi sao lấp lánh trên nền trời đêm-những hình ảnh mà từ ngày ra chiến trường, cô không còn được trông thấy. Cô lại nhớ bà bán xôi sáng, bà hàng kem với lũ trẻ quây xung quanh,…Những thứ ấy cứ lần lượt ùa về bên trong Phương Định. Cô có một tâm hồn thật nhạy cảm, là tuýp người luôn sống cùng những hoài niệm. Cô nhớ rất kĩ từng kỉ niệm mà bản thân trải qua trong cuộc sống, biến chúng thành một món hành tranh quý giá mà cô luôn đem theo bên mình, làm động lực để bản thân dũng cảm bước tiếp trên con đường mình đã chọn. Ngẫm lại, Phương Định-một cô thanh nhiên xung phong trẻ tuổi với tấm lòng yêu nước tha thiết, lý tưởng sống cao đẹp, một tâm hồn ngây thơ, trong sáng và không kém phần mơ mộng cùng sự can trường, gan dạ, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc-xứng đáng là một trong những “ngôi sao xa xôi” kỳ diệu ấy. Những ngôi sao sáng lấp lánh trên nền trời đêm tăm tối, tỏa ra vầng bạch quang có sức mê hoặc lòng người. Cô gái ấy, cũng như một ngôi sao-với hy vọng về tương lai tương sáng của Tổ quốc. Ngôi sáng nhỏ bé với ánh sáng le lói đã làm ngời sáng phẩm chất cách mạng cao cả không chỉ trong trái tim Phương Định mà còn là ánh sáng từ trong con tim thế hệ trẻ Việt Nam quyết tâm “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”.

Gấp lại truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của nhà văn Lê Minh Khuê, vẫn còn vang mãi trong lòng mỗi người đọc là những dư âm xao xuyến về một cô gái anh hùng. Một lần nữa cảm ơn tác giả Lê Minh Khuê đã cho Phương Định sự sống, để thắp lên ngọn lửa của tình yêu Tổ quốc nồng nàn, cháy bỏng trong lòng mỗi người con đất Việt nói riêng và của thế hệ những người trẻ kiên cường, mạnh mẽ sẵn sàng hy sinh thân mình để cứu lấy đất nước khỏi ách thống trị của quân thù. Thông qua những nét đẹp trong tâm hồn cô gái trẻ Phương Định, Lê Minh Khuê cũng đã gửi đi thông điệp về tấm lòng cao đẹp của những người thanh niên anh hùng trong thời kì kháng chiến chống Mỹ, cũng là tâm nguyện của nhà văn được chứng kiến thêm nhiều những lớp trẻ tài năng góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Vì một Việt Nam mãi mãi trường tồn, mãi mãi phồn vinh!