$1.$ Tâm trạng của ông Hai khi về đến nhà :

+ Đau khổ : vì nghe tin làng theo giặc . Vốn nghĩ là mình yêu nước, tinh thần thì khi giặc đến sẽ đánh , giết được nhiều thằng Tây nhưng sự thật  phũ phàng khiến ông Hai không thể chấp nhận được

+ Xấu hổ : vì ngôi làng mà mình hay tự tin khoe với mọi người về tinh thần chống giặc mà giờ đây lại đổ đốn theo Tây

+ Tủi thân : nhìn lũ con ông nghĩ đến cái viễn cảnh chúng nó đi đến đâu cũng bị người ta hắt hủi, xua đuổi vì là làng Việt gian

$2.$

Khi nhìn thấy các con ông Hai vô cùng tủi thân : '' Nhìn lũ con , tủi thân  nước mắt ông lão cứ giàn ra . Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư ? Chúng nó cũng bị người ta hắt hủi rẻ rúng đấy ư ''

`->` Qua đó chứng tỏ ,  ông Hai rất thương con . Thương không biết tương lai con sẽ ra sao khi bây giờ phải mang tiếng là người làng Việt gian đi đâu cũng sẽ bị người ta xa lánh , khinh thường . Vậy thì biết sống ở đâu , sau này sống thế nào .

$3.$

Câu  văn ''Chúng bay ... thế này '' cho thấy được tâm trạng đau khổ đến cùng cực , sự căm phẫn và khinh thường đối với ''làng Việt gian '' 

$4.$ 

 Ông sắp xếp lại những suy nghĩ và phân tích : ''Ông lão bỗng ngừng lại ....làm điều nhục nhã ấy''

`->` Ông vẫn rất yêu Làng, ông đang tìm những bằng chứng chống lại luận điểm : làng Dầu của ông theo giặc. Có thể thấy tình yêu làng của ông phải rất sâu đậm thì đến lúc này rồi khi đâu đâu cũng khẳng định làng Dầu theo giặc nhưng tâm ông vẫn nhen nhóm ngon lửa hi vọng rằng đó là tin sai sự mục

$5.$

Bằng chứng  khiến ông phải chấp nhận chuyện làng Dầu theo giặc là : '' Thằng chánh Bệu thì khuân cả tủ chè , đỉnh đồng , vải vóc lên xe cam -nhông , đưa vợ con lên vị trí với giặc ở ngoài tỉnh '' mà ''thằng Chánh Bệu đích thi là người làng rồi ''

`->` Suy nghĩ  đã dập tắt mọi hi vọng của ông . Làng ông theo giặc thật rồi 

$6.$

Tâm trạng ông Hai trong buổi tối hôm ấy : 

+ Đau khổ, tủi thân :  trằn trọc không ngủ được , người như lịm đi , chân tay bủn nhủn  ; rít lên chửi lũ Việt gian 

+ Buồn bực : cáu gắt khi vợ hỏi chuyện , về nhà không nói chuyện với bất kì ai

+Xấu hổ , lo sợ : trống ngực ông đập thình thịch ; ông nín thở lắng tai nghe 

Tác giả sử dụng nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật độc thoại .

Tác dụng :  khắc họa rõ sự đau khổ , tủi hổ của ông Hai khi nghe tin làng theo giặc . Qua đó nhằm nhấn mạnh tình yêu làng tha thiết , sâu đậm của ông Hai