Chủ đề tài về người phụ nữ luôn là nỗi trăn trở của các nhà thơ lớn không chỉ khắc họa những nét đẹp trong tâm hồn, tính cách mà các nhà thơ còn cảm nhận rõ được nỗi bất hạnh của người phụ nữ. Nguyễn Du đã rất thành công khi chọn người phụ nữ làm đề tài trong tác phẩm của mình với kiệt tác dựa trên cốt truyện của Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm tài nhân ở Trung Quốc, đó là Truyện Kiều. Đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích là một đoạn trích hay và giàu cảm xúc bằng ngòi bút tả cảnh ngụ tình nhà thơ đã diễn tả tâm trạng của Thúy Kiều trong hoàn cảnh bị giam cầm nỗi nhớ Kim Trọng nhớ gia đình và đặc biệt là tâm trạng của Kiều trước cảnh vật ở lầu Ngưng Bích.

 Mở ra trước mắt người đọc là thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích:

                               “Trước lầu Ngưng Bích khoá Xuân

                             Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung

                                Bốn bề bát ngát xa trông

                             Cát vàng cổ nọ Bụi hồng dặm kia

                                Bẽ bàng mây sớm đèn khuya

                             Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”

Câu thơ mở đầu “Trước lầu Ngưng Bích khoá Xuân”,  lầu Ngưng Bích cao đẹp cái tên nghe cũng thật hay nhưng chính nơi đây lại là nơi khóa xuân tức là khóa kín tuổi xuân của thúy kiều, nàng chẳng khác nào bị giam lỏng. Đứng trên lầu cao hướng tầm mắt ra xa nàng nhìn thấy

                              “Vẻ non xa tấm trắng gần ở chung

                                     Bốn bề bát ngát xa trông

                              Cát vàng của nọ bụi hồng dặm kia”

Nhìn ra xa là những dãy núi chạy dài, ngước mắt lên trông thấy tấm Trăng rất gần trung gian xung quanh là bốn bề bát ngát rộng lớn có những cồn cát cứ nối tiếp nhau chạy dài gió thổi cuốn lên bụi hồng. Dưới ngòi bút miêu tả của nhà thơ cảnh thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích hiện lên thật đẹp sống động, nó có thể là thực hay mang tính ước lệ. Càng được nhìn từ xa đến gần từ cao xuống thấp nhưng lại hoang vắng rợn ngợp không một tiếng người, không có cả một tiếng chim hót. Cảnh thiên nhiên tác động đến tâm trạng của con người:

                                  Bẽ bàng mây sớm đèn khuya,

                              Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng

Từ bẽ bảng nói đến tâm trạng xấu hổ, tủi thẹn của nàng Kiều khi bị giam cầm ở lầu Ngưng Bích trong hoàn cảnh cô đơn, nàng Kiều chỉ có thể bổ bạn với mây buổi sớm đèn buổi khuya nhưng hai người bạn ấy làm chỉ có thể ngắm mà không thể tâm sự giãi bày khiến cho Kiều cảm thấy cô đơn. Thành ngữ, cách biểu đạt của nghệ thuật ẩn dụ “mây sớm đèn khuya” chỉ vòng tuần hoàn của thời gian, dường như thời gian và không gian đều đang giam hãm Thúy Kiều nàng không thể nào thoát ra được. Nửa tình là nói đến tình cảnh của Thúy Kiều bị giam cầm nơi lầu Ngưng Bích xa gia đình chia tay với mối tình đầu còn nửa cảnh là nói đến cảnh thiên nhiên trong tâm trạng buồn, đau khổ. Nàng muốn tìm đến thiên nhiên để giãy dài nhưng nó lại hoang vắng, xa vời. Nửa Tình nhờ cảnh như hòa vào làm một làm cho trái tim nàng đau đớn như bị chia cắt. Khi bị giam cầm nồi lẩu Ngưng Bích, Kiều cảm thấy cô đơn nhớ người mình đã từng thề non hẹn biển

                                   “Tưởng người dưới nguyệt chén đồng

                               Tin sương luống những rày trông mai chờ

                                    Bên trời góc bể bơ vơ

                               Tấm son của rửa bao giờ cho phai”

Khi nỗi nhớ Kim Trọng nàng Nhớ những đêm ngồi dưới ánh trăng cùng nhau thề nguyện sẽ bên nhau trọn đời. Nàng tưởng ở quê nhà, Kim Trọng vẫn đang mong ngóng mình trở về. Các động từ, vị ngữ: tưởng trông chờ, bơ vơ, gột rửa, phai đã liên kết thành một hệ thống ngôn ngữ độc thoại biểu đạt nội tâm nhân vật trữ tình Kiều nhớ người yêu khôn nguôi, xót xa cho mối tình đã thề son sắt mà bị tan vỡ. Nàng cảm thấy hổ thẹn với Kim Trọng vì không giữ trọn lời thề năm xưa mà giờ đây không thể nào quay lại được nữa. Nhớ Kim Trọng rồi nàng lại nhớ về gia đình

                                       “Xót người thừa tựa cửa hôm mai,

                                    Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?

                                        Sân Lai cách mấy nắng mưa

                                     Có khi gốc tử đã vừa người ôm”

Nỗi nhớ cha mẹ lại bắt đầu bằng chữ sót, nàng xót xa khi tưởng tượng ra cảnh cha mẹ mình mỗi sớm mỗi chiều đều đứng tựa cửa trông chờ con về, thế nhưng đó là sự chờ đợi trong vô vọng. Trong lòng nàng tự hỏi “quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?” thành ngữ quạt nồng ấp lạnh-cách biểu đạt của nghệ thuật ẩn dụ chỉ hành động của người con. Mùa hè nóng nực thì quạt cho cha mẹ ngủ mùa đông trời lạnh thì ấm chỗ cha mẹ nằm và rồi đây ai có thể làm việc đó thay nàng. Cứ nghĩ đến điều đó mà lòng nàng cảm thấy buồn và lo lắng. Viết về nỗi nhớ cha mẹ của người con xa quê nhà thơ đã đưa vào những điểm tích sân lai, gốc tử nói về việc làm của người con hiếu thảo không những phục dưỡng sớm hôm mà còn nhảy múa cho cha mẹ vui còn với nàng Kiều đang bị giam cầm nuôi lầu Ngưng Bích bơ vơ trên đất khách, quê người. Giờ đây không phụng dưỡng được cha mẹ sớm hôm. Thời gian cứ trôi kể cả gốc tử đã vừa người ôm, nàng không thể làm tròn bổn phận của người con, nghĩ đến điều này, nàng cảm thấy, xót xa ân hận nhưng với nàng kiều, ta thấy nàng đã làm tròn bổn phận khi bán mình cứu cha. Nỗi nhớ người thân rồi cũng qua đi để rồi nàng lại trở về với thực tại:

                                    “Buồn trông cửa bể chiều hôm,

                            Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?”

Trong tâm trạng buồn hướng tầm mắt về nơi cửa bể là không gian rộng lớn chỉ có trời với biển, không gian ấy lại đặt vào thời điểm chiều hôm gợi lên trong lòng nàng nỗi nhớ quê hương, nhớ về những người thân yêu. Trên mặt biển rộng lớn, nàng con nhìn thấy con thuyền và cánh buồm thấp thoáng phía xa. Câu hỏi tu từ “Thuyền ai” như rơi vào khoảng không trống vắng không lời đáp lại bởi con thuyền kia cứ đi xa nào khuất hẳn về phía chân trời. Nhìn con thuyền, nàng liên tưởng đến thân phận của mình lên đên trôi dạt trên đất khách quê người. Nghĩ đến mà lòng nàng lại thấy đớn đau, đôi mắt của nàng lại hướng tới cảnh ngọn nước mới sa:

                                      “Buồn trông ngọn nước mới sa

                                   Hoa trôi man mác biết là về đâu?”

Trước mắt nàng là dòng nước chảy vừa mạnh vừa siết cuốn theo những cánh hoa nhỏ bé mỏng manh lúc nổi lúc chìm câu hỏi tu từ “Hoa trôi man mác biết là về đâu?” mà hỏi hoa kia hay hỏi chính lòng mình, nhìn cánh hoa mà là nghĩ đến số phận mình cũng bị dòng đời xô đầy không biết đâu là bến bờ nghĩ đến mà lòng nàng lại thấy xót xa. Sau hình ảnh “ngọn nước mới sa”  là hình ảnh nội cỏ:

                                        “Buồn trông nội cỏ rầu rầu,

                               Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.”

Cảnh nội cỏ rầu rầu từ láy “rầu rầu” gợi về sắc cỏ héo úa, rầu rĩ như bị bàn chân ai dẫm đạp. Nhìn nội cỏ ấy, Kiều lãi liên tưởng đến thân phận mình bị người đời chà đạp rồi cũng héo úa như nội cỏ mà thôi. Nghĩ đến điều đó thôi mà lòng nàng cảm thấy đau đớn. Trong tâm trạng ấy nàng lại nhìn thấy một màu xanh trải dài từ mặt đát tới chân trời. Từ láy “xanh xanh” gợi một màu xanh đơn điệu và tẻ nhạt khiến cho lòng nàng đã buồn lại càng buồn thêm.

                                       “Buồn trông gió cuốn mặt duềnh,

                                      Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”

Cảnh cuối cùng xuất hiện trước mắt nàng Kiều vẫn là không gian nơi cửa bể mênh mông, rộng lớn ở đó có gió cuốn mặt duyềnh tạo nên những con sóng lớn xô đập vào bờ đã phát ra những âm thanh ầm ầm. Từ láy ở ầm ầm gợi cả âm thanh nghe thật dữ dội. Sóng biển kia không chỉ va đập ầm ầm mà còn là tiếng kêu như gào thét nghe thật ghê rợn. Cách biểu đạt của nghệ thuật ẩn dụ sóng kêu, sóng biển kia hay sóng gió cuộc đời. Những tai ương, tai họa đang đùa giỡn, nhấn chìm cuộc đời con người lúc nào không hay nghĩ đến điều đó mà lòng nàng cảm thấy lo sợ hãi hùng. Điệp ngữ “Buồn trông” lập đi lặp lại như một điệp khúc trầm buồn đứng ở đầu bốn cạnh. Cách sử dụng từ láy kết hợp với câu hỏi tu từ mỗi cảnh thiên nhiên là diễn tả tâm trạng khác nhau của Thúy Kiều từ nỗi nhớ, buồn đến đau đớn xót xa lo sợ hãi hùng. Tất cả được diễn tả tinh tế qua ngòi bút tả cảnh ngụ tình có thể nói rằng, 8 câu thơ cuối là một bức tranh tâm trạng và ngoại cảnh mà gửi gắm trong đó là sự đồng cảm, xót thương của Nguyễn Du dành cho Thúy Kiều người con gái mà ông hàng mến mộ yêu quý.

Ở đoạn trích đã cho ta thấy được nỗi bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội cũ, họ đã phải trải qua rất nhiều đớn đau. Hãy trân trọng người phụ nữ bởi họ có quyền được yêu thương