ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN ĐỒNG THOẠI VÕ QUẢNG
y Phạm Thị Minh Hiếu.
Tóm tắt
Ngoài mảng thơ và truyện về quê hương và cách mạng, truyện đồng thoại của Võ Quảng là một
thành tựu nổi bật, đóng góp không nhỏ đối với nền văn học thiếu nhi nước nhà trong hơn nửa thế kỷ qua.
Bằng tình yêu thương và ý thức trách nhiệm đối với sự hình thành phát triển đạo đức, nhân cách và tâm
hồn trẻ thơ, những câu chuyện đồng thoại của Võ Quảng luôn đề cập đến những bài học đạo đức nhẹ
nhàng mà sâu sắc. Thông qua việc giải thích những đặc điểm tự nhiên của loài vật, cùng những ẩn dụ
về tính cách và cuộc sống của con người trong thời đại mới, thế giới loài vật vốn thân thuộc, gần gũi
xung quanh đời sống của trẻ em bỗng trở nên mới lạ và đầy sức sống. Sử dụng chất liệu dân gian nhưng
truyện đồng thoại của Võ Quảng đã phá vỡ những khuôn sáo ước lệ xưa, đưa đến cho thể loại này một
hơi thở đầy tính hiện đại với giọng văn lúc thì dí dỏm, hài hước, lúc lại thân mật, triết lí nhẹ nhàng, cốt
truyện đơn giản, tập trung về chi tiết và sự kiện nhằm phù hợp với tâm lý tiếp nhận trẻ thơ.
Từ khóa: Võ Quảng, nội dung, nghệ thuật, truyện đồng thoại.
1. Đặt vấn đề
Võ Quảng (1920 - 2007) là một nhà văn, nhà
thơ chuyên viết cho lứa tuổi thiếu nhi, đã có nhiều
tác phẩm của ông được đưa vào giảng dạy trong
sách giáo khoa cấp mầm non, tiểu học. Song nhắc
đến Võ Quảng, người ta thường nhớ tới mảng thơ
ca (với những tác phẩm tiêu biểu như Mời vào, Ai
dậy sớm, Anh đom đóm, Mầm non...) và truyện
(Quê nội, Tảng sáng) như những bằng chứng tiêu
biểu cho sự nghiệp sáng tác của ông, ít ai đề cập
đến truyện đồng thoại của Võ Quảng trong những
công trình nghiên cứu công phu và giàu ý nghĩa
khoa học. Có thể nói, cùng với Dế Mèn phiêu lưu
kí của nhà văn Tô Hoài, những tác phẩm đồng thoại
của Võ Quảng là một thành tựu nổi bật về đặc trưng
thể loại, đồng thời cũng là “cửa ngõ” của tâm hồn
và phong cách nghệ thuật của nhà văn Võ Quảng.
Truyện đồng thoại của Võ Quảng được tập trung
vào hai tập Những chiếc áo ấm (1970) và Bài học
tốt (1975) với những truyện tiêu biểu: Những chiếc
áo ấm, Ngày Tết của Trâu Xe, Anh Cút lủi, Sự tích
những cái vằn, Mắt giếc đỏ hoe, Con đường hẹp,
Sáo sậu và đàn trâu, Chuyến đi thứ hai, Trong một
hồ nước, Trai và ốc gai,.. Đó đều là những món
quà vui tươi, xinh xắn và giàu ý nghĩa dành cho các
em, là những tác phẩm xuất hiện trong các tủ sách
gia đình và nhà trường trong hơn nửa thế kỷ qua.
2. Khái niệm truyện đồng thoại
Truyện đồng thoại là một thể loại đặc biệt của
văn học, là thể truyện cho trẻ em, trong đó nhân
vật chính là động vật, thực vật và những vật vô tri
được nhân cách hóa để tạo nên một thế giới mới lạ
và hấp dẫn, thích hợp với trí tưởng tượng của trẻ
em. Các nhân vật là loài vật nhưng lại mang tính
cách “người”, (cũng có khi nhân vật là người) nhằm
biểu hiện xã hội của loài người, cho thấy tình cảm
và cuộc sống của con người. Truyện đồng thoại có
sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực và tưởng
tượng, tạo nên một thế giới vừa hư vừa thực.
Truyện đồng thoại có ý nghĩa lớn trong việc
giúp trẻ nhận thức thế giới, đưa đến cho các em
những câu chuyện sinh động về thế giới loài vật
cùng những ẩn dụ về xã hội con người. Truyện nói
về thế giới động vật gần gũi nên nó cung cấp cho
trẻ những tri thức về môi trường tự nhiên. Trẻ biết
tên gọi, đặc điểm của vô vàn các loài động vật sống
trong nhà (chó, mèo, gà, vịt...) cũng như các loài
động vật sống trong rừng (như hươu, nai…) đến
các loài động vật trên trời (chim, đại bàng…), sống
dưới nước (cá, nòng nọc...). Qua ngòi bút miêu tả
của tác giả, trẻ còn biết được tập tính và môi trường
sống của chúng, hiểu được một số hiện tượng tự
nhiên hết sức thú vị. Đồng thời, qua các hình tượng
nhân vật trong truyện đồng thoại, trẻ nhận ra mối
quan hệ con người trong xã hội, tình cảm cao đẹp
giữa con người với con người. Đó là tình cảm gia
đình (như truyện Mắt Giếc đỏ hoe - Võ Quảng, Bồ
Nông có hiếu - Phong Thu); tình bạn bè thắm thiết
giúp đỡ nhau trong hoạn nạn (Dế Mèn)

, Dế Trũi
trong Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài, truyện Sẻ
con tìm bạn của Bích Hồng, Trong một hồ nước
của Võ Quảng); tình cảm gắn bó giữa những con

`***` Giống nhau:

`=>` Truyện đồng thoại, truyện ngắn, truyện mang màu sắc cổ tích đều được diễn đạt trên phương thức biểu đạt chính là Tự sự, các phương thức biểu đạt khác có thể kết hợp như: Miêu tả, Biểu cảm.

`=>` Đều hướng đến một chiều hướng bài học, cái đích thông điệp, ý nghĩa.

`***` Khác nhau:

`+` Truyện ngắn thường là những truyện ít nhân vật; nhân vật không cố định là loài vật, đồ vật hay con người. 

`+` Truyện đồng thoại không giới hạn nhân vật nhưng nhân vật lại mang đặc trưng là những loài vật hoặc đồ vật được nhân cách hóa.

`+` Truyện mang màu sắc cổ tích không giới hạn nhân vật nhưng nhân vật thường mang một kiểu đặc trưng: Nhân vật bất hạnh, nhân vật dũng sĩ, nhân vật thông minh,..