Phìn Ngan - một trong những bản cao nhất của xã Trịnh Tường. Nhìn lên đỉnh Phìn Ngan chỉ thấy mây và những mũi đá sắc nhọn vươn lên trời đến chóng mặt. Quãng đường chỉ ngót 5 cây số chiếm mất gần một tiếng đồng hồ, cuối cùng cũng đưa chúng tôi đến được nơi cần đến.

Ngang lưng núi Khe Mềnh, nhà của "thần nông" Phàn Phù Lìn ẩn dưới tán những cây ngõa xanh sẫm tỏa bóng mát cả một vùng núi. Trong nắng trưa, dòng nước mát len lỏi qua các bờ lạch sáng lấp lánh. Người Dao, người Mông ở Phìn Ngan không gọi là mương Khe Mềnh mà hay gọi là mương ông Lìn - tên người khai phá ra dòng nước vàng, nước bạc này từ năm 1987.

 Phàn Phù Lìn giờ đây đã là một cụ già 80 tuổi hiền lành. Hỏi cụ về những tháng ngày xẻ núi dẫn nước về ruộng bậc thang, cụ chỉ cười bảo, hồi ấy nghèo khó quá thì phải quyết tâm thoát nghèo. Vốn dĩ trước đây, Trịnh Tường là xã thuần nông, nơi đây có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đời sống của bà con dựa vào sản xuất nông nghiệp, lại gặp nhiều thiên tai nên mùa màng thất bát, đời sống gặp nhiều khó khăn.Nên tôi đã quyết định làm ruộng bậc thang.

Nói thì dễ, nhưng khi làm chẳng khác nào húc đầu vào đá. Khe Mềnh cách bản Phìn Ngan nửa ngày đường, cây cối rậm rịt, đá cứng như sắt, một mình ông làm thì biết đến bao giờ mới xong. Nhiều lúc ông thấy nản! Nhưng cái lí của người Dao "khắc làm, khắc được" đã tiếp sức cho ông một mình lên núi, mang theo một chiếc xà beng phá đá, cuốc bàn và chiếc xẻng xúc đơn sơ chỉ để làm việc đó

Cảm phục trước ý chí của ông, nhiều bà con trong bản đã đến giúp. Cuối cùng thì núi cũng phải cúi phục trước sức người, con mương dài gần 4km dần thành hình dẫn nước về bản. Vậy là, người bản Ngan lại cùng ông san đất mở ruộng bậc thang ngang triền núi dốc, có mảnh ruộng chỉ rộng bằng một đường bừa, nhưng đó là kết quả của một cách nghĩ, cách làm táo bạo, phá tan cái lạc hậu, bảo thủ ngàn đời của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.

Hàng chục héc-ta ruộng bậc thang đang chuẩn bị cho thu hoạch mà tôi được đắm chìm trong hương lúa hôm nay là khởi nguồn từ 3ha ruộng bậc thang vàng tươi đầu tiên trên đỉnh Phìn Ngan; là dấu ấn công cuộc trị thủy của người đàn ông người Dao với con suối Khe Mềnh, đưa cây lúa nước bắt rễ ngang lưng núi, "xe duyên" nguồn nước bạc và cây lúa nước, làm ra hạt thóc vàng. Năm ấy cũng vừa đúng lúc Đảng ta khởi xướng công cuộc đổi mới, Nhà nước giao đất, giao rừng cho người dân làm chủ. Và Phàn Phù Lìn lúc ấy cũng chỉ mới 50 tuổi.

Từ đó, người Phìn Ngan không phá rừng nữa, các hộ dân giúp nhau cải tạo nương cũ bạc màu thành ruộng bậc thang. Còn ông Phàn Phù Lìn đảm nhiệm việc điều phối chia nước miễn phí cho tất cả mọi người cùng làm ruộng. Người dân Phìn Ngan chấm dứt cảnh di canh di cư, đề ra hương ước cùng nhau bảo vệ rừng đầu nguồn để giữ nước sản xuất. Những năm tiếp theo, Chương trình 135 làm thêm hai con mương nữa để tưới tiêu hiệu quả hơn, cả một vùng đồi nương hoang hóa, trơ trọc đã biến thành 21ha ruộng nước xanh tốt, năng suất đạt hơn 4 tấn/ha, dư thừa lương thực cho 63 hộ người Dao nơi đây.

Phìn Ngan bây giờ nổi tiếng với cây thảo quả được trồng dưới tán rừng già, hình thành nên vùng thảo quả hàng hóa rộng hơn 80ha. Có nghĩa là cũng chừng ấy diện tích rừng đầu nguồn được khoanh nuôi, bảo vệ, mỗi năm đem về cho người dân nơi đây gần chục tỷ đồng. Các gia đình ông: Tẩn Sìn Hiển, Tẩn Đức Thìn, Chảo Chỉn Seng mỗi năm thu hoạch cả tấn thảo quả khô, trị giá cả trăm triệu đồng. Cũng chính ông Phàn Phù Lìn là người đem cây giống về với đất này.