Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai.

Đó là hình ảnh tiêu biểu cho những anh bộ đội, những cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn đã đi vào văn chương và trở thành mạch nguồn cảm xúc xuyên suốt văn học một thời. Và hình ảnh đó cũng được Lê Minh Khuê đem vào tác phẩm của mình đó là truyện ngắn "Nhưng ngôi sao xa xôi". Tác phẩm ngợi ca tinh thần dũng cảm của những cô gái thanh niên xung phong - tiêu biểu cho thế hệ trẻ trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ đầy bom đạn, đồng thời cũng thể hiện vẻ đẹp trong sáng cùng với tình đồng đội thắm thiết của những cô gái trẻ, điển hình là nhân vật Phương Định. Phương Định mang những nét đẹp trong tâm hồn của những cô gái đã chiến đấu hết mình cho tổ quốc.

"Những ngôi sao xa xôi" kể về ba cô thanh niên xung phong với nhiệm vụ của các cô là phá bom trong thời kì chống Mỹ. Công việc khó khăn, nguy hiểm nhưng luôn mang tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm và tâm hồn trong sáng, mơ mộng của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Ở các cô còn có tình đồng chí, đồng đội sáng ngời, có tâm hồn trong trẻo, giàu mơ mộng, và nhạy cảm. Tất cả những vẻ đẹp ấy được thể hiện tập trung nhất ở nhân vật Phương Định, và chủ yếu qua đời sống nội tâm của cô.

Nhân vật Phương Định gây ấn tượng khi có hoàn cảnh sống và công việc chiến đấu đầy gian khổ. Vào chiến trường đã được 3 năm, cô cùng những người đồng đội của mình làm việc ở trong một cái hang dưới chân cao điểm, giữa một vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn, nơi tập trung nhiều nhất bom đạn. Phương Định thuộc tổ trinh sát mặt đường, công việc của các cô đặc biệt nguy hiểm. Họ phải chạy trên cao điểm giữa ban ngày, phơi mình ra giữa vùng trọng điểm đánh phá của máy bay địch để đo và ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom. Công việc luôn ẩn chứa hiểm nguy, có thể lấy đi tính mạng con người bất cứ lúc nào nhưng cô luôn phải mạo hiểm với cái chết, luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng cảm và bình tĩnh hết sức.

Cuộc sống gian khổ giữa chiến trường ác liệt, công việc đầy nguy hiểm và luôn phải đối mặt với cái chết, nhưng Phương Định vẫn giữ được sự hồn nhiên, trong sáng của tuổi trẻ, luôn thể hiện tinh thần dũng cảm không sợ hi sinh, lòng lạc quan và tình đồng đội gắn bó sâu sắc. Cô ngời sáng lên vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong chiến đấu, vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ.

Vẻ đẹp của nhân vật Phương Định được tỏa sáng ở lí tưởng sống cao đẹp và tinh thần dũng cảm, không sợ gian khổ, hi sinh. Rời khỏi ghế nhà trường trung học phổ thông, Phương Định không ngại gian khó, nguy hiểm đã xung phong ra mặt trận, cô nghe theo tiếng gọi của con tim, đi theo tiếng gọi của Tổ Quốc sẵn sàng hy sinh thân mình, tuổi trẻ để giành độc lập, tự do cho dân tộc. Cô yêu nước, có trách nhiệm trước vận mệnh đất nước. Tình nguyện xung phong vào chiến trường, bất chấp mọi khó khăn, gian khổ. Đối mặt với nguy hiểm, cô và những người đồng đội của mình thật sự là những anh hùng bởi ở họ có thái độ, tinh thần lạc quan. Cô đã quen với việc phải đối mặt với "thần chết" mỗi ngày. Hi sinh mất mát của bản thân cũng được Phương Định coi hết sức nhẹ nhàng, cô vẫn làm việc ngay cả khi "còn một vết thương chưa lành miệng ở đùi". Cuộc sống nơi chiến trường luôn đối mặt với thử thách, nguy hiểm và cái chết đã tôi luyện ở Phương Định lòng quả cảm, sẵn sàng hi sinh mất mát của bản thân, dám đối mặt với cái chết mà không nao núng dù nhiều lần họ bị bom vùi và làm bị thương. Tâm lí Phương Định trong một lần phá bom được miêu tả rất cụ thể, tinh tế đến từng cảm giác. Mỗi lần gỡ bom, "thần kinh thì căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết rộng khắp xung quanh có nhiều quả bom chưa nổ". Khi xong việc, quay lại nhìn cảnh đoạn đường một lần nữa, thở phào "rồi mới yên tâm chạy về hang ở". Có tinh thần trách nhiệm với công việc mặc nguy hiểm vẫn không hề nản, hành động chuẩn xác, thuần thục, kĩ lưỡng tất cả một lần nữa nhấn mạnh rằng chính sự khốc liệt của chiến tranh đã tôi luyện tâm hồn nhạy cảm yếu đuối của cô trở nên bản lĩnh kiên cường, ý chí và lòng quả cảm.

Dũng cảm, gan góc nơi chiến trường ác liệt nhưng sâu bên trong Phương Định là cô gái với vẻ đẹp hồn nhiên, trong sáng, mơ mộng và tinh nghịch. Cô là một cô gái thành phố Hà Nội nhưng mong muốn mặc quân phục vì cho đó là bộ đồ đẹp nhất. Cô rất nhạy cảm, mơ mộng, hay lãng mạn và nghĩ vẩn vơ. Cô có thời học sinh hồn nhiên vô tư sống bên mẹ trong một căn buồm nhỏ ở một đường phố yên tĩnh. Những hoài niệm của cô về thời học trò thật đáng yêu, luôn sống trong cô ngay giữa chiến trường dữ dội, đó là những kỉ niệm tuổi thơ, luôn tìm được điều thú vị trong cuộc sống, công việc. Và sau những giây phút căng thẳng ở cao điểm, xong việc là thở phào chạy vào hàng, là sà ngay vào một thế giới khác thế giới con gái với những mơ mộng: nằm dài trên nền ẩm, lười biếng nheo mắt nghe ca nhạc từ cái đài bán dẫn nhỏ, có thể nghe, có thể nghĩ ngợi lung tung Phương Định mê hát và thích nhiều bài hát. Rõ ràng, thích hát là nét tâm lí của thời đại cái thời tiếng hát át tiếng bom, nhưng ở Phương Định là nét cá tính hé lộ vẻ đẹp phong phú của tâm hồn. Trong tiếng hát, có ý thức về lý tưởng, có khao khát về quê hương, tình yêu của tuổi trẻ và có cả khát vọng được trở về cuộc sống thanh bình. Hơn nữa, cô có vẻ đẹp tâm hồn ngây thơ, trong sáng khi chơi đùa dưới con mưa đá. Chỉ một cơn mưa đá mà bao ngột ngạt, căng thẳng, hiểm nguy của chiến trường tan biến, để nhường chỗ cho niềm vui con trẻ òa nở, cuống cuồng: Mưa đá!Cha mẹ ơi!Mưa đá!. Chỉ một trận mưa đá vụt đi qua cũng đánh thức ở Phương Định rất nhiều kỉ niệm và nỗi nhớ về thành phố, quê hương, về gia đình, về tuổi thơ thanh bình của mình.

Cũng như bao cô gái mới lớn, Phương Định rất nhạy cảm và quan tâm đến hình thức bên ngoài của mình. Cô thích ngắm mình trong gương và có chút kiêu ngầm khi biết mình được các anh pháo thủ và lái xe thăm hỏi. Lê Minh Khuê đã rất tinh tế khi phát hiện ra cái nét tâm lí kiêu ngầm ấy ở Phương Định. Đó là cái kiêu ngầm của một cô gái trẻ có ý thức sâu sắc về vẻ đẹp cuộc sống. Chính nét tâm lí rất đời thường, rất con gái này khiến nhân vật Phương Định càng trở nên gần gũi, chân thực và đáng yêu.

Ở Phương Định nét đẹp còn được ngời sáng trong tình đồng đội thắm thiết. Cô yêu thương đồng đội, coi như chị em trong gia đình với bao tình cảm, gắn bó, đùm bọc lẫn nhau. Cô yêu quý Nho, dành tình cảm quý mến và tôn trọng chị Thao. Cô chăm sóc, lo lắng, quan tâm đồng đội rất nhiệt tình và chu đáo bên cạnh đó cô yêu mến, cảm phục tất cả những người chiến sĩ gặp trên tuyến đường Trường Sơn. Với cô những người đẹp nhất, thông minh, cam đảm và cao thượng nhất là những người mặc quân phục có ngôi sao trên mũ. Tình đồng chí đồng đội của Phương Định thật thiêng liêng, cao cả và đáng quý! Chính điều đó cho thấy Phương Định là cô gái giàu tình cảm, tình thương đó đã tiếp thêm sức mạnh cho cô để cô hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

Truyện ngắn "Những ngôi sao xa xôi" với việc sử dụng ngôi kể thứ nhất, Lê Minh Khuê đã để nhân vật tự bộc lộ mình khiến câu chuyện hiện lên chân thực, chi tiết, tỉ mỉ; đồng thời dễ dàng bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc của mình. Nhờ vậy, Nghệ thuật miêu tả tâm lí và tính cách nhân vật xuất sắc, nghệ thuật xây dựng hình tượng.đã khắc họa nhân vật Phương Định với những vẻ đẹp, phẩm chất đáng quý. Ngôn ngữ trần thuật qua nhân vật chính làm cho tác phẩm có giọng điệu, ngôn ngữ tự nhiên gần với khẩu ngữ, trẻ trung, nữ tính. Lời kể linh hoạt, cùng câu ngắn dài, nhịp nhanh tạo không khí chiến trường, nhịp kể chậm lại khi hồi tưởng như gợi nhớ kỉ niệm của tuổi thơ êm đềm cùng với đó là khắc họa tính cách nhân vật thông qua ngôn ngữ, hành động...Tất cả góp phần tạo nên một Phương Định - hình ảnh tiêu biểu của thế hệ trẻ Việt Nam thời kì kháng chiến chống Mĩ.

Qua dòng suy nghĩ và tâm trạng của nhân vật Phương Định, cuộc sống chiến đấu của các cô thanh niên xung phong được tái hiện đầy đủ, chân thực và sinh động với vẻ đẹp tỏa sáng. Hình tượng về những nữ thanh niên xung phong Trường Sơn không hiếm trong văn học chống Mĩ, song với những sáng tạo riêng của mình, Lê Minh Khuê trong truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi đã làm nổi bật tâm hồn trong sáng giàu mơ mộng, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, sự hi sinh và rất lạc quan của họ. Đó là hình ảnh đẹp, tiêu biểu cho thể hệ trẻ Việt Nam đã sống và chiến đấu, hi sinh tuổi thanh xuân của mình cho Tổ quốc thân yêu.