Chính Hữu là nhà thơ trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Ông sáng tác tập trung chủ yếu vào hình ảnh người lính đặc biệt là tình cảm đồng chí, đồng đội, sự gắn bó của tiền tuyến với hậu phương. Nói đến ông, ta không thể không nhắc đến tác phẩm đồng chí được viết vào năm 1948 sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc nhằm gợi ca tình đồng chí biểu tượng của tình đồng chí điều đó được thể hiện qua đoạn thơ sau:

                                  "Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh 

                                  ....

                                   Đầu súng trăng treo"

Những người lính cùng nhau chia sẻ khó khăn thiếu thốn trong cuộc chiến cùng "đồng cam cộng khổ. Tác giả Chính Hữu là người trực tiếp tham gia chiến dịch Việt Bắc thu đông năm 1947. Ông thấu hiểu những gian khổ trong cuộc đời người lính. Bảy dòng thơ tiếp theo ông đã dành để nói về khó khăn gian khổ của các anh bộ đội:

                                       "Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

                                        Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi

                                        Áo anh rách vai

                                        Quần tôi có vài mảnh vá

                                        Miệng cười buốt giá

                                        Chân không giày

       Bằng bút pháp miêu tả hết sức chân thực, hình ảnh thơ chọn lọc, nhà thơ đã vẽ lên bức tranh hiện thực sống động về người lính với sự đồng cảm sâu sắc. Họ đều nếm trải những cơn sốt rét rừng tàn phá cơ thể để rồi họ cảm nhận từng "cơn ớn lạnh" sốt đến "run người" mồ hôi vã ra như mưa. Trong những cơn sốt rét ấy sự quan tâm lo lắng giữa những người lính trở thành điểm tựa vững chắc để cùng nhau vượt qua khó khăn. Một lần nữa hình ảnh đối xứng lại được thi sĩ sử dụng "áo anh - quần tôi", "rách vai - vài mảnh vá". Đó là những chi tiết chân thực được chất lọc từ cuộc sống hàng ngày của người lính. Chính tình đồng đội đã làm ấm lòng những người lính để họ vẫn cười trong buốt giá. Hình ảnh "miệng cười buốt giá" cho thấy thái độ lạc quan, coi thường thử thách, vượt lên khó khăn và hoàn thành tốt nhiệm vụ. Thi nhân đã tạo dựng những hình ảnh sóng đôi, đối xứng nhau để diễn tả sự gắn kết đồng cảm giữa những người lính.

      Tất cả những cảm xúc thiêng liêng được dồn nén trong hình ảnh thơ rất thực rất cảm động chứa đựng biết bao ý nghĩa: "Thương nhau tay nắm lấy bàn tay". Những cái bắt tay chất chứa bao yêu thương, trìu mến. Nhà thơ đã lấy sự thiếu thốn vô cùng về vật chất để tô đậm sự giàu sang vô cùng về tinh thần. Họ quên đi mình để động viên nhau truyền cho nhau hơi ấm. Đây là một cử chỉ rất cảm động, chứa chan tình cảm chân thành. Nó không phải cái bắt tay thông thường mà là truyền cho nhau hơi ấm truyền cho nhau sức mạnh để vượt qua cái buốt giá. Và đó không phải là sự vượt qua bất chợt mà là sự gắn bó trong chiến đấu, đồng cam cộng khổ, cùng sống chết cho lý tưởng. Có lẽ không ngôn từ nào có thể diễn tả cho hết tình đồng chí thiêng liêng ấy. Chính những tình đoàn kết gắn bó đã nâng đỡ bước chân người lính và sưởi ấm tâm hồn họ trên mọi nẻo đường chiến đấu.

      Khép lại bài thơ là ba dòng thơ cuối đầy chất lãng mạn. Cùng với đó là những ngòi bút tả thực của Chính Hữu 3 câu thơ đã vẽ nên một bức tranh đẹp về tình đồng đội đồng chí đó là biểu tượng cao đẹp về cuộc đời người chiến sĩ:

                           "Đêm nay rừng hoang sương muối

                            Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

                            Đầu súng trăng treo"

Câu thơ mở đầu đã gợi ra một khung cảnh hoang vu, lạnh lẽo nơi núi rừng hoang vắng và phủ đầy sương muối. Cụm từ "đêm nay" gợi tả một thời gian cụ thể trong chiến dịch Việt Bắc năm 1947. Đêm xuống khiến mọi vật trở nên đáng sợ hơn bởi kẻ thù và thú dữ có thể đến bất cứ lúc nào nhưng những người lính không hề run sợ mà ngược lại, lại chủ động "chờ giặc tới" ta cảm nhận được đầy đủ trọn vẹn tư thế ung dung, hiên ngang, lòng quả cảm của những người lính. Hình ảnh họ sát bên nhau vững chãi làm mờ đi cái gian khổ, ác liệt của cuộc chiến tạo nên tư thế thành đồng vách sắt trước quân thù. Tình đồng chí khiến họ vẫn bình thản và lãng mạn thấy cuộc đời vẫn đẹp đẽ và thơ mộng giữa những nguy hiểm gian lao. Kết thúc bài thơ là một hình ảnh độc đáo là điểm sáng của một bức tranh về tình đồng chí rất thực và cũng rất lãng mạn. Hình ảnh "đầu súng trăng treo" gợi những đêm hành quân phục kích chờ giặc đêm khuya. Trăng tàn cả cánh rừng như chìm trong sương muối giá lạnh, trăng treo lơ lửng trên không trung chiếu sáng mờ đục qua màn sương bầu trời như xuống thấp hơn trăng cũng xà theo xuống. Người lính lúc này với khẩu súng khoác trên vai đầu súng hướng lên trời cao như chạm vào vầng trăng khiến nhà thơ liên tưởng như trăng đang treo trên đầu súng. "Súng" và "trăng" là hai hình ảnh đối nhau. Súng biểu tượng cho hiện thực mạnh mẽ, cứng rắn. Trăng là biểu tượng cho lãng mạn, dịu hiền. Súng và trăng là hư và thực, là chiến sĩ và thi sĩ, là một cặp đồng chí tô đậm vẻ đẹp của những cặp đồng chí đang đứng cạnh bên nhau. Chính tình đồng đội đã tạo sức mạnh chiến đấu và chiến thắng. Sự hòa nhịp giữa súng và trăng vừa toát lên vẻ đẹp tâm hồn của người lính vừa nói lên ý nghĩa cao cả của cuộc chiến tranh yêu nước. Đây có lẽ là hình ảnh thơ đẹp nhất giàu chất lãng mạn nhất. Chất lãng mạn và hiện thực đã tạo nên sự độc đáo cho lời thơ của Chính Hữu và đó cũng là cảm hứng chung cho thơ ca hiện đại Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Phải chăng đây cũng là lý do để Chính Hữu lấy làm nhan đề đặt cho tập thơ của mình "Đầu súng trăng treo"?

            Bài thơ "Đồng chí" đã để lại cho người giải mã tác phẩm nhiều ấn tượng bởi nghệ thuật sóng đôi, đối ngữ, hình ảnh chọn lọc, từ ngữ gợi cảm. Qua đó ngợi ca tình đồng chí hết sức thiêng liêng như là một ngọn lửa vẫn cháy mãi bập bùng không bao giờ tắt ngọn lửa thắp sáng đêm đen của chiến tranh.