Tình cảm gia đình là nguồn cảm hứng bất tận đối với các thi sĩ, là một đề tài luôn thu hút sự quan tâm của độc giả.Nói đến đây, ta không thể không kể đến Y Phương với phong cách thơ mộc mạc, giản dị, đậm chất miền núi. Tác phẩm "Nói với con" cũng góp một phần nhỏ nhưng không độc đáo vào kho tàng văn học Việt Nam. Bài thơ được viết năm 1980 khi nhà thơ chào đón đứa con đầu lòng. Tác phẩm thể hiện, ca ngợi tình cảm gia đình ấm cúng. Qua đó Y Phương muốn nói với con về cội nguồn sinh dưỡng của con là gia đình, quê hương. Điều đó được thể hiện qua khổ 1

       Mượn lời của một người cha nó với con bài thơ gợi về cội nguồn của mỗi con người. Đồng thời bộc lộ tình cảm niềm tự hào đối với người đồng mình. Thi nhân đã mở rộng từ tình cảm gia đình đến tình cảm quê hương từ những kỷ niệm gần gũi mà nâng lên thành lẽ sống

       Trong những lời tâm tình mà tác giả nói với con điều đầu tiên là tình cảm gia đình:

                                              "Chân phải bước tới cha

                                               Chân trái bước tới mẹ

                                               Một bước chạm tiếng nói

                                               Hai bước tới tiếng cười"

Con lớn lên từng ngày trong tình yêu thương trong sự nâng niu và mong chờ của cha mẹ. Đứa con từ lúc lọt lòng đã được bao bọc, bảo vệ, yêu thương trong vòng tay của cha mẹ. Nhà thơ đã sử dụng một loạt hệ thống hình ảnh "chân phải, chân trái", "một bước, hai bước" kết hợp là nhịp thơ 2/3 với cấu trúc đối xứng đã tạo nên một âm điệu tươi vui, quấn quýt, đầm ấm bên nhau. Thủ pháp liệt kê "tiếng nói, tiếng cười" tái hiện hình ảnh em bé đang bi mô tập nói, gợi khung cảnh gia đình hòa thuận, luôn tràn ngập tiếng cười. Biện pháp liệt kê được thi sĩ sử dụng một lần nữa qua hình ảnh "tới cha, tới mẹ" tái hiện hình ảnh em bé đang chập chững biết đi, lúc thì sà vào lòng mẹ, lúc thì níu lấy tay bố. Từng bước đi của con tiếng nói của con đều được cha mẹ đón nhận một cách nâng niu. Mỗi hành động đó được cha mẹ chăm chút và chứng kiến. Mỗi tiếng cười của con cũng là niềm vui của cha mẹ hạnh phúc giản đơn của người làm cha làm mẹ là con. Sự hạnh phúc ấy nằm trong đôi mắt, đôi môi của họ. Đó là tình cảm ruột thịt, là công lao trời biển mà con phải khắc cốt ghi tâm. Cuộc sống xoay vần tình yêu thương mà Y Phương dành cho con luôn chân thành và tha thiết như vậy. Ông đã vẽ lên hình ảnh đứa con từ lúc bé, ông đã gieo vào con nhận thức về những năm tháng đó. Lời thơ giản dị như một lời tâm tình, thủ thỉ Y Phương nói với con gia đình chính là cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con. Vì thế trên hành trình vạn dặm của cuộc đời con không được phép quên.

           Cùng với gia đình, quê hương cũng chính là mạch nguồn không thể thiếu đã nuôi dưỡng con khôn lớn:

                                    " Người đồng mình yêu lắm con ơi

                                       Đan lờ cài nan hoa

                                       Vách nhà ken câu hát"

Với cách tư duy giàu hình ảnh của người miền núi tác giả đã miêu tả chân thực sinh động cuộc sống lao động thật nghĩa tình và thơ mộng của người đồng mình. "Người đồng mình" là chỉ những người vùng mình, miền mình, những người cùng sống trên một mảnh đất quê hương cùng dân tộc. Cách giới thiệu hình ảnh ấy đi liền với hô ngữ "con ơi" và từ tình thái "yêu lắm" làm cho câu thơ trở nên ngọt ngào, trìu mến, thân thương, chan chứa niềm tự hào với quê hương da diết. Con lớn lên trong cuộc sống lao động của người đồng mình. Những con người dân tộc mộc mạc, giản dị, chăm chỉ làm ăn. Cuộc sống của họ ngày lên rừng làm rẫy, tất bật với nhiều công việc. Dù vậy nhưng họ vẫn gắn bó khăng khít bên nhau. Hình ảnh giàu sức gợi "đa lờ cài nan" hoa tả thực công cụ lao động thô sơ được người vùng mình trang trí thêm đẹp đẽ gợi đôi bàn tay khéo léo, cần cù, tài hoa và giàu sáng tạo đã khiến cho nan nứa, nan tre đơn sơ, thô mộc trở thành nan hoa. "Vách nhà ken câu hát" tả thực lối sinh hoạt văn hóa cộng đồng gia đình khiến cho những vách nhà như được ken đầy trong những câu hát si, hát lượm gợi một thế giới tâm hồn tinh tế và tràn đầy lạc quan của người miền cao. Các động từ "cài, ken" vừa miêu tả động tác khéo léo trong lao động vừa nói lên cuộc sống gắn bó hòa quyện với niềm vui.

             Con người cũng được lớn lên trong sự đùm bọc của thiên nhiên núi rừng:

                                                 " Rừng cho hoa

                                                   Con đường cho những tấm lòng"

Rừng núi quê hương thơ mộng và trữ tình cũng là một trong những yếu tố nuôi con khôn lớn nâng đỡ tâm hồn con. Hoa là vẻ đẹp của thiên nhiên mà rừng ban tặng, đem lại những niềm vui hạnh phúc. Điệp từ "cho" cho thấy tấm lòng rộng mở, hào phóng, sẵn sàng ban tặng tất cả những gì tốt đẹp nhất, tuyệt vời nhất của thiên nhiên. "Con đường cho những tấm lòng" gợi những vẻ đẹp của tình người. Con đường là sợi dây liên kết gắn bó chặt chẽ của người đồng mình, những con đường ấy được tạo nên bởi những tấm lòng nhân hậu, bao dung. Như vậy thiên nhiên rừng núi không chỉ ban tặng cái đẹp của tạo hóa mà còn che chở nuôi dưỡng đùm bọc con người. Thi nhân đã gieo vào lòng người tình cảm cội nguồn đáng trân trọng gìn giữ và biết ơn.

            Cuối cùng người cha còn tâm sự với con về kỷ niệm êm đềm, hạnh phúc nhất của cha mẹ bởi đó cũng là điểm xuất phát mọi tình yêu thương trong con:

                                          "Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới

                                           Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời"

"Nhớ về ngày cưới" là nhớ về kỷ niệm cho sự khởi đầu của một gia đình. Nó là minh chứng cho tình yêu và con chính là kết tinh từ tình yêu ấy. "Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời" đó là ngày cưới của cha mẹ là ngày mà tràn ngập hạnh phúc, là kết quả của tình yêu bền vững và con là minh chứng cụ thể từ tình yêu đẹp đó. Đứa con là sinh linh bé bỏng mà cha mẹ luôn yêu thương, đón nhận, bảo vệ và nâng niu qua đây Y Phương muốn dặn dò nhắn nhủ tâm tình với con về cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con là gia đình, quê hương, thiên nhiên. Đó chính là nền tảng cơ bản để tiếp bước cho con khôn lớn trưởng thành. Bởi vậy con phải luôn tự hào sống bằng tất cả tình yêu thương.

            Tuyệt phẩm "Nói với con" đã để lại ấn tượng trong lòng người giải mã tác phẩm bằng ngôn ngữ giản dị mộc mạc kết hợp với lối thơ tự do làm cho bài thơ vừa tha thiết tình cảm như bản tình ca về tình phụ tử, vừa bay bổng, phóng khoáng. Qua đó người cha muốn nói với con cái cội nguồn sinh dưỡng mà con phải khắc cốt ghi tâm.