`@Rwyz`

          Giữa phiên chợ văn chương ồn ào, náo nhiệt, ta vô tình bắt gặp một ngòi bút tài hoa, độc đáo. Mỗi tác phẩm ngòi bút ấy viết nên như những đoá hoa thơm ngát nở ra trước sa mạc cuộc đời, tất cả hiện thực như thâu tóm vào từng câu chữ, khơi dậy trong lòng độc giả những cảm xúc mênh mang. Đó chính là Thanh Hải cùng với bài thơ " Mùa xuân nho nhỏ ".

          Như chúng ta đã biết, thơ là thể loại văn học trữ tình phản ánh cuộc sống với những cảm xúc chất chứa, cô đọng, những tâm trạng dạt dào với ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và có nhịp điệu. Và những tác phẩm của nhà thơ Thanh Hải hội tụ đầy đủ những yếu tố đó. Thanh Hải là nhà thơ cách mạng, tham gia hai cuộc kháng chiến. Thơ ông có ngôn ngữ trong sáng, giàu âm điệu, cảm xúc tha thiết chân thành, vừa bình dị, vừa sâu lắng suy tư. Tiêu biểu trong sự nghiệp thi ca của ông là tác phẩm " Mùa xuân nho nhỏ ". Bài thơ được sáng tác vào năm 1980, khi nhà thơ đang nằm trên giường bệnh, không lâu sau đó thì qua đời. Tác phẩm thể hiện niềm yêu mến thiết tha với thiên nhiên, đất nước và ước nguyện chân thành của tác giả muốn được làm mùa xuân nho nhỏ để góp vào mùa xuân to lớn của đất nước.

          Mở đầu bài thơ là cảm xúc của tác giả trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời. Khổ thơ đầu mở ra một bức tranh thiên nhiên mùa xuân được vẽ bằng nét chấm phá rất tươi tắn, thơ mộng, tràn đầy sức sống, đậm phong vị xứ Huế: Sáu dòng thơ đầu bằng vài nét phác hoạ đơn sơ làm hiện lên bức tranh thiên nhiên mùa xuân bình dị, quen thuộc, sống động về cả hình ảnh, sắc màu, âm thanh.

                                              " Mọc giữa dòng sông xanh
                                                Một bông hoa tím biếc
                                               Ơi con chim chiền chiện
                                                Hót chi mà vang trời
                                               Từng giọt long lanh rơi
                                               Tôi đưa tay tôi hứng. "

    Bức tranh xuân thiên nhiên mở ra với không gian cao rộng của bầu trời, dài rộng của dòng sông, màu sắc hài hoà của bông hoa tím biếc và dòng sông xanh. Việc sử dụng biện pháp đảo trật tự cú pháp trong hai dòng thơ đầu, từ " mọc " đặt ở đầu câu thơ, mở đầu bài thơ gợi ấn tượng đậm nét về sự vươn lên, bung nở, về vẻ đẹp và sức sống của bông hoa xuân, bông hoa ở giữa dòng sông, trung tâm của bức tranh, như đang vươn lên, xoè nở phô màu. Đồng thời cho thấy cảm xúc ngạc nhiên thi vị của nhà thơ khi nhận ra những nét xuân tươi đẹp. Sức sống của mùa xuân còn được thể hiện qua những sắc màu tươi tắn, hài hoà của cảnh vật. Nét xuân Huế dịu dàng đằm thắm lưu giữ trên sắc hoa tím biếc và dòng nước trong xanh. Chẳng phải hoa đào hay hoa mai ước lệ sang trọng của mùa xuân mà cổ nhân thường viết, ở đây nhà thơ chỉ nói đến bông hoa tím biếc, thứ hoa đơn sơ của đồng nội có thể chỉ là đoá lục bình nhưng màu sắc tươi tắn, tràn đầy sắc xuân. Cũng chẳng phải dòng sông đỏ nặng phù sa mà là dòng sông xanh, sắc xanh thơ mộng ấy làm nền cho bông hoa tím biếc. Dường như có cả một dòng xuân đang lai lắng chảy trong lòng đất Huế.

    Bức tranh xuân thiên nhiên không chỉ có những hình ảnh, màu sắc sống động mà còn rộn rã âm thanh. Trên nền trời xuân trong sáng ấy vang ngân âm thanh tiếng chim chiền chiện - tiếng hót làm xao động cả bầu trời, làm lòng người náo nức. Từ " ơi " đặt ở đầu câu, từ " hót chi " đó đưa cách nói ngọt ngào, thân thương của Huế vào thơ khiến cho thơ thêm chất nhạc đằm thắm. Hình ảnh thơ giàu chất tạo hình kết hợp với biện pháp nhân hoá làm cho âm thanh vốn quen thuộc trở nên đẹp lạ thường, khiến tiếng chim như gần lại với con người. " Từng giọt long lanh rơi ". Có thể hiểu" giọt long lanh " là những giọt mưa xuân long lánh dưới ánh sáng của trời xuân. Qua việc sử dụng biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, ta cũng có thể hiểu ở đây là giọt tiếng chim. Chim ngân lên từng tiếng một, thật trong tròn, thật vang dưới ánh sáng rực rỡ của trời xuân, nó không làm tan đi mà ngưng đọng lại thành giọt hữu hình, long lanh như ngọc rơi xuống thành chuỗi. Tiếng chim vốn được cảm nhận bằng thính giác nhưng trong cảm nhận của nhà thơ, nó không chỉ cảm nhận bằng thính giác " hót vang trời " mà còn cảm nhận bằng thị giác " từng giọt long lanh " và đón nhận bằng xúc giác " Tôi đưa tay tôi hứng. " Hình ảnh thơ đẹp lung linh, đa nghĩa, vừa là thơ, vừa là nhạc, vừa là hoạ. " Giọt long lanh " phải chăng đó cũng chính là giọt hạnh phúc của đời mà cuộc sống ban tặng.

    Cảm xúc của nhà thơ trước bức tranh thiên nhiên, say sưa ngây ngất trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Nhà thơ mở rộng tất cả các giác quan và tâm hồn để đón nhận vẻ đẹp của mùa xuân, vẻ đẹp của thiên nhiên. Nâng niu, trân trọng, say sưa: " Tôi đưa tay tôi hứng ". Người thi sĩ đưa tay hứng với tất cả lòng say đắm, chủ động chiếm lĩnh vẽ đẹp, nâng niu, trân trọng vẻ đẹp của mùa xuân, vẻ đẹp của cuộc sống, thấy sâu hơn cái kì diệu của đất nước, quê hương trong thời đại mới, từ đó làm cơ sở cho việc xác định lẽ sống của mình. Khi Thanh Hải viết bài thơ này, mùa xuân chưa đến nhưng lời thơ vẫn tràn ngập xuân sắc. Phải yêu đời thiết tha và lạc quan lắm mới có thể mở lòng với mùa xuân như vậy để viết nên những câu thơ dạt dào cảm hứng xuân ấy.

          Tiếp nối mạch cảm xúc là tâm trạng của nhà thơ trước mùa xuân dân tộc, mùa xuân đất nước. Nghĩ về mùa xuân đất nước, nhà thơ hướng tình cảm tới những con người cụ thể, ca ngợi, tự hào về những con người làm nên lịch sử, làm nên mùa xuân lớn của đất nước, đó là người cầm súng và người ra đồng:

                                              " Mùa xuân người cầm súng
                                              Lộc giắt đầy quanh lưng
                                              Mùa xuân người ra đồng
                                              Lộc trải dài nương mạ
                                              Tất cả như hối hả
                                              Tất cả như xôn xao... "

    Cách diễn đạt đối ứng, các điệp ngữ " mùa xuân " , " lộc " , " người " như trải rộng khung cảnh hiện thực gắn với cuộc sống, chiến đấu và lao động của nhân dân. Cặp hình ảnh sóng đôi " người cầm súng " " người ra đồng " đẹp như hai vế của câu đối mừng xuân, nói về hai lớp người tượng trưng cho hai nhiệm vụ cơ bản của đất nước: người chiến sĩ và người lao động, đó là những con người bảo vệ và xây dựng đất nước. Từ " lộc " là từ nhiều nghĩa: lộc là nhành non, lá non của cây; lộc còn được hiểu theo nghĩa ẩn dụ là sức sống, sức vươn lên, là sự sinh nôi, nảy nở, là vẻ đẹp, may mắn, là những giá trị và thành quả tốt đẹp. Các từ " giắt đầy " " trải dài " gợi một màu xanh bất tận, một sức xuân dâng trào trên khắp mọi nẻo đường đất nước. Những nhành lá nguỵ trang theo bước chân người cầm súng ra trận, lộc trải dài nương mạ theo bàn tay người ra đồng. Chính họ là người đem mùa xuân đến mọi miền trên Tổ Quốc. Họ là những người làm nên mùa xuân và bảo vệ mùa xuân, tạo nên nhịp điệu mùa xuân hối hả, mùa xuân hào hùng. Điệp cấu trúc " tất cả như " và lối so sánh, sử dụng các từ láy gợi cảm " hối hả " " xôn xao " làm cho nhịp điệu câu thơ nhanh hơn, đã diễn tả được không khí lên đường, nhịp điệu khẩn trương rộn ràng, náo nức tràn đầy sức sống, tràn đầy lạc quan trong những năm tháng gian lao của dân tộc.

    Từ những con người cụ thể, nhà thơ nghĩ về đất nước trong cảm nhận khái quát cùng cái nhìn suốt chiều dài lịch sử, vừa yêu thương, vừa tự hào, tin tưởng vào tương lai tươi sáng. Đất nước anh hùng trải qua bao thăng trầm vẫn bền bỉ, vững vàng đi lên phía trước:

                                              " Ðất nước bốn nghìn năm
                                                Vất vả và gian lao
                                                Ðất nước như vì sao
                                                Cứ đi lên phía trước. "

Đất nước được nhân hoá, mang sự sống như con người, gợi liên tưởng đến người mẹ Tổ Quốc vĩ đại ngàn đời lam lũ mà vẫn " rũ bùn đứng dậy sáng loà " . Đất nước " vất vả và gian lao " trải qua biết bao thăng trầm nhưng với sức sống bền bỉ, kiên định, vững vàng, vẫn cứ đi lên không gì cản nổi. Mỗi khi mùa xuân về lại được tiếp thêm sức sống để bừng dậy. Đất nước được hình dung qua hình ảnh so sánh đẹp " đất nước như vì sao ". Hình ảnh so sánh đậm chất sử thi. Sao là nguồn sáng bất diệt của thiên hà, là vẻ đẹp lung linh của bầu trời đêm, là hiện thân của sự vĩnh hằng trong vũ trụ. Hình ảnh so sánh nhằm ca ngợi đất nước anh hùng, tương lai bền vững trường tồn. Khẳng định vị thế đất nước trên tường quốc tế. Điệp từ " đất nước " kết hợp với phó từ " cứ " , động từ " đi lên " vừa có giá trị tạo nhạc cho đoạn thơ, vừa có tác dụng nhấn mạnh sâu sắc ý thơ: lịch sử dân tộc ta đã trải qua bốn ngàn năm với biết bao khó khăn " vất vả và gian lao " nhưng không bao giờ chùn bước, vẫn toả sáng đi lên không gì cản nổi. Lời thơ Thanh Hải tràn đầy niềm tự nào và tin tưởng vào bản lĩnh dân tộc, tương lai tươi sáng của đất nước.

          Những tâm niệm, khát vong của nhà thơ muốn được làm một mùa xuân nho nỏ dâng hiến cho đất nước, một khát vọng hoà nhập vào cuộc sống của đất nước và dâng hiến phần tốt đẹp nhất cho mùa xuân lớn của cuộc đời chung. Ước nguyện sống đẹp, cống hiến giản dị mà thiêng liêng được thể hiện một cách chân thành:

                                              " Ta làm con chim hót
                                                Ta làm một cành hoa
                                                Ta nhập vào hoà ca
                                                Một nốt trầm xao xuyến.

                                                Một mùa xuân nho nhỏ
                                                Lặng lẽ dâng cho đời
                                                Dù là tuổi hai mươi
                                                Dù là khi tóc bạc. "

Giọng thơ lắng sâu chân thành tha thiết. Đại từ " tôi " mở đầu bài thơ thành đại từ " ta " cho thấy những cảm xúc riêng của nhà thơ trước mùa xuân giờ trở thành cảm xúc riêng của cộng đồng. Ước nguyện của nhà thơ cũng là ước nguyện của bao người. Điệp ngữ " ta làm " và phép liệt kê diễn tả khát vọng tha thiết của nhà thơ. Điều tâm niệm ấy được thể hiện một cách chân thành trong những hình ảnh đẹp của tự nhiên và đến một cách tự nhiên trong mạch cảm xúc của bài thơ. Những hình ảnh đẹp của thiên nhiên " cành hoa " " con chim " đã xuất hiện ở khổ thơ đầu thể hiện vẻ đẹp và sức sống của thiên nhiên được lặp lại ở khổ thơ này tạo nên sự đối ứng chặt chẽ. Những hình ảnh ấy  trở lại mang ý nghĩa mới khái quát hơn nói về lí tưởng khát vọng, niềm monh muốn sống có ích cho đời là một lẽ tự nhiên như con chim cho tiếng hót, như bông hoa toả hương sắc vậy. Đó là một quan niệm sống đẹp, đầy trách nhiệm và rất nhân văn. Trước mùa xuân đẹp, thơ muốn biến cuộc đời mình thành hương sắc, tiếng ca để hoà góp cùng mùa xuân. Giống như trong " một khúc ca xuân " của nhà thơ Tố Hữu - cùng là nhà thơ xứ Huế:

                                              " Nếu làm con chim, chiếc lá

                                             Con chim phải hót, chiếc lá phải xanh

                                             Lẽ nào vay mà không có trả

                                             Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình "

Đó là sự gặp gỡ trong tình cảm và trong lẽ sống của hai nhà thơ xứ Huế. Nét riêng trong tiếng thơ của Thanh Hải là đề cập đến một vấn đề lớn của nhân sinh quan - vấn đề ý nghĩa của đời sống cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng. Thanh Hải ý thức rất rõ vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân trong xã hội. Sự đóng góp của mỗi người chỉ là một nét nhỏ, một chi tiết nhỏ giữa cuộc đời lớn lao. Nhà thơ chỉ muốn làm một bông hoa, một con chim, một nốt trầm nhưng đó là những gì cao đẹp, tinh tuý nhất của mình để hiến dâng cho cuộc đời. Tư tưởng của nhà thơ được kết lại trong hình ảnh ẩn dụ đẹp " Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời ". Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ là nét sáng tạo đặc sắc, độc đáo của thơ Thanh Hải. " Mùa xuân nho nhỏ " của Thanh Hải là một phát hiện mới mẻ, độc đáo, sáng tạo, bất ngờ. " Mùa xuân " vốn là khái niệm thời gian lại được gắn cùng với từ " nho nhỏ " . Tất cả đều mang một vẻ đẹp bình dị, thể hiện một khát vọng, một lẽ sống đẹp, một ý thức khiêm nhường, sự cống hiến âm thầm, khiêm tốn, không phô trương. 

    Ước nguyện cống hiến bền bỉ, bất chấp thời gian, tuổi tác của nhà thơ. Điệp ngữ " dù là " nhấn mạnh quyết tâm của nhà thơ cống hiến cho cả cuộc đời trong bất kì hoàn cảnh nào. Lời thơ như thách thức với hoàn cảnh, bệnh tật, bất chấp tuổi tác, thời gian. Các hoán dụ " tuổi hai mươi " " tóc bạc " khẳng định mạnh mẽ khát vọng cống hiến bền bỉ suốt đời của nhà thơ cả khi còn trẻ lẫn lúc về già. Lời thơ Thanh Hải nhắn nhủ một lẽ sống đẹp, nhận thức rõ ý nghĩa đời sống cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng: mỗi người phải mang đến cho cuộc đời một nét riêng, dù là nhỏ bé nhưng phải là những gì đẹp nhất để góp vào cuộc sống chung, dâng hiến hoà nhập nhưng không làm mất đi nét riêng của mỗi người. Trong những năm kháng chiến, Thanh Hải đã bám trụ ở quê hương, cầm súng, cầm bút, trọn đời cống hiến cho cách mạng và thơ ca. Đến khi cận kề cái chết, ông vẫn khao khát được cống hiến. Vượt lên đau đớn, bệnh tật, Thanh Hải vẫn sáng lên một bản lĩnh, một tình yêu cuộc sống mãnh liệt, một khát vọng được cống hiến, được hoá thân vào mùa xuân đất nước. 

          Kết thúc bài thơ là lời ngợi ca về quê hương đất nước của tác giả. Bài thơ khép lại bằng khúc hát ca ngợi quê hương, dòng cảm xúc dạt dào mãnh liệt đã cất lên thành lời ca. 

                                             " Mùa xuân - ta xin hát
                                               Câu Nam ai, Nam bình
                                               Nước non ngàn dặm mình
                                               Nước non ngàn dặm tình
                                               Nhịp phách tiền đất Huế. "

Giọng thơ tha thiết bộc lộ niềm yêu mến, tự hào về quê hương đất nước. Điệp ngữ " nước non ngàn dặm " làm nên một điệp khúc ngân nga, âm điệu tha thiết gợi hình ảnh nước non trải ra ngay trước mắt. Lời thơ kết cũng khẳng định đất nước này đâu đâu cũng đẹp, đâu đâu cũng tjawms đượn nghĩa tình. Lời thơ đã trở thành khúc hát mùa xuân lắng đọng trong tâm hồn mỗi người, giục giã mọi người cống hiến, xây dựng lối sống đẹp, biết sống vì mọi người. 

          " Thơ ca bắt rễ từ lòng người, nở hoa nơi từ ngữ. " ( Viên Mai ). Quả thật vậy, một tác phẩm thơ ca có giá trị phải là sự kết hợp hài hoà giữa nội dung và nghệ thuật. Và " mùa xuân nho nhỏ " của Thanh Hải cũng vậy, để bài thơ trên được thể hiện một cách sâu sắc, tinh tế thì không thể thiếu là một hình thức nghệ thuật độc đáo. Thể thơ 5 chữ gần với giai điệu dân ca, nhẹ nhàng, tha thiết. Gieo vần liền ở các khổ thơ tạo sự liền mạch về cảm xúc. Giọng điệu thể hiện đúng tâm trạng cảm xúc của tác giả. Cấu tứ chặt chẽ, tự nhiên, hình ảnh thơ đẹp, giàu ý nghĩa biểu tượng, ngôn ngữ thơ giản dị, giàu giá trị tạo hình.

          Như vậy, với sự thành công trên phương diện nghệ thuật đã góp phần làm nổi bật nội dung tư tưởng của bài thơ và làm sâu sắc thêm chủ để của tác phẩm. Qua đó người đọc cảm thấy thêm phục tài năng thơ ca của tác giả. Đặc biệt, càng thêm trân trọng tình cảm chân thành, thiết tha của nhà thơ, muốn đóng góp mùa xuân nho nhỏ của mình vào mùa xuân lớn của đất nước.

          Trái tim người nghệ sĩ không ngừng thổn thức, rung động trước những điều đẹp đẽ; đập liên hồi vì tình yêu rạo rực với văn chương và chết đi nếu một ngày họ chẳng còn được sống chỉ để viết. Đọc một tác phẩm thực sự, bao giờ ta cũng bắt gặp hồn thi ca cất lên nỗi niềm suy tư, trăn trở vì tình yêu còn lắng đọng với cuộc đời, với văn chương, giống như cách tác giả Thanh Hải đã thể hiện trọn vẹn sâu sắc trong tác phẩm " mùa xuân nho nhỏ " của mình.