“Người đồng mình thương lắm con ơi

Cao đo nỗi buồn

Xa nuôi chí lớn

Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn

Sống trên đá không chê đá gập ghềnh

Sống trong thung không chê thung nghèo đói

Sống như sông như suối

Lên thác xuống ghềnh

Không lo cực nhọc”

Những câu thơ trên như những lời nói tự hào mà người cha truyền đạt cho con, ông hồ hởi kể về sức sống bền bỉ, mãnh liệt, về truyền thống cao đẹp, về những bản sắc văn hóa của người dân tộc mình với niềm mong ước rằng một ngày nào đó khi con trưởng thành sẽ lại kế thừa và phát huy những truyền thống ấy. Cụm từ “người đồng mình” một lần nữa được nhắc lại, nhưng lần này là với từ “thương”. Khác với từ “yêu” ở đoạn thơ trước, từ “thương” lại nói lên niềm thương cảm, nỗi xót xa cho cuộc sống khó khăn và cơ cực của người đồng bào dân tộc Tày nơi cao nguyên cheo leo. Thông qua tư duy về hình ảnh mộc mạc của người miền núi: tính từ “cao”, thì nỗi buồn, nỗi xót thương ấy lại càng được nhân lên gấp bội. Sự lặp lại của cụm từ sự một sự tự khẳng định của tác giả về phẩm chất cao đẹp của quê hương, của dân tộc mình. Những lời nói tuy đơn sơ, mộc mạc ấy lại gợi lên biết bao yêu thương, sự gần gũi giữa những người đồng bào dân tộc họ. “Người đồng mình” hay chính là ông bà, cha mẹ, là bà con làng xóm với những phẩm chất, đức tính cao quý cứ dần hiện lên theo nhịp điệu nhẹ nhàng, từ tốn của lời tâm sự từ người cha với đứa con nhỏ. Đầu tiên nhất là tấm lòng thủy chung, son sắt với nguồn cội, với quê cha đất tổ:

“Sống trên đá không chê đá gập ghềnh

Sống trong thung không chê thung nghèo đói”

“Người đồng mình" có những đức tính thật đáng quý. Đối mặt với khó khăn chồng chất, với những bất lợi từ thiên nhiên, dù cuộc sống có nghèo đói, cơ cực nhưng họ luôn giữ vững một lòng quyết tâm không bao giờ bỏ cuộc. Họ vẫn sống bền bỉ, gắn bó tha thiết với nơi chôn rau cắt rốn dù quê hương còn đói nghèo. Nổi bật lên trong họ là sức sống bền bỉ, ngoan cường cùng ý chí quyết tâm vượt lên hoàn cảnh, thể hiện rất rõ từ nghệ thuật đối lập ở cặp câu: “Cao đo nỗi buồn/ Xa nuôi chí lớn”. Thêm vào đó là một tinh thần lạc quan, một cuộc sống lao động tràn đầy niềm vui và sự hạnh phúc:

“Sống như sông như suối

Lên thác xuống ghềnh

Không lo cực nhọc”

Sống giữa cảnh nghèo đói, giữa thác ghềnh nhưng họ không hề nhụt chí trước hoàn cảnh, ngược lại họ còn dốc hết sức mình, không màng gian nan, "không lo cực nhọc" để khắc phục những điều đó. Những đức tính tốt đẹp ấy cũng chính là những điều mà người cha muốn con mình có được trong quá trình rèn luyện. Hình ảnh tả thực, sinh động: "đá gập ghềnh", "thung nghèo đói", "lên thác xuống ghềnh" là những hình ảnh ẩn dụ cho những vất vả, nhọc nhằn được kết hợp với điệp từ "không chê" đã thể hiện thái độ chấp nhận và sự kiên cường, bền bỉ vượt qua mọi khó khăn, gắn bó tha thiết với quê hương, với núi rừng của người dân nơi đây. Phép so sánh "như sông như suối" đã giúp người con và hơn nữa là người đọc có cái nhìn trực quan về sức sống mãnh liệt của họ. Nhịp thơ từ đây trở nên dồn dập, mạnh mẽ, thể hiện niềm tự hào dân tộc sâu sắc, và về cả những điều mà người cha hằng mong ước, chờ đợi ở đứa con nhỏ của mình.

Những câu thơ sau là những ước nguyện chân thành từ tận đáy lòng người cha với con. Lời nhắn nhủ thiết tha, mang âm điệu trầm lắng, nhẹ nhàng như thủ thỉ mới sâu sắc hơn bao giờ hết:

“Người đồng mình thô sơ da thịt

Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con

Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương

Còn quê hương thì làm phong tục”

Người cha mong muốn con mình sống có tình nghĩa, thủy chung với quê hương, biết cách chấp nhận và vượt qua khó khăn, thử thách của thiên nhiên, của cuộc sống bằng ý chí, nghị lực và bằng chính niềm tin yêu với quê hương, dân tộc. Dù không phải là máy móc thông minh tân tiến, tuy chỉ “thô sơ da thịt”, vẫn phải gánh chịu những tổn thương, cực nhọc từ cuộc sống lao động hết sức khó khăn nhưng vẫn yêu đời, ngoan cường vượt qua số phận. Con người ta tuy thô sơ da thịt, nhưng lại có một thứ đáng quý hơn cả máy móc công nghệ, thứ ấy chính là trái tim. Một trái tim yêu thương và chung thủy, hết mình vì nguồn cội, vì dân tộc. Hành động “đục đá kê cao quê hương” là một hành động thường thấy ở miền núi, ngoài ra, hình ảnh này còn mang một lớp nghĩa ẩn dụ thâm thúy: kê cao quê hương hay chính là nâng cao tinh thần tự tôn, tự cường của dân tộc, ý thức và trách nhiệm bảo vệ quê hương, bảo vệ cội nguồn sinh dưỡng của bản thân mỗi con người. Bài thơ khép lại bằng lời dặn dò của người cha, mong muốn con mình luôn tự hào về truyền thống tốt đẹp của quê hương, những bản sắc văn hóa quý báu của dân tộc, dùng những tình cảm ấy làm hành trang vững chắc để bước tiếp chặng đường còn lại của cuộc đời. Người cha mong con có thể giữ cho bản thân những đức tính quý giá của "người đồng mình", ngoại hình tuy có nhỏ bé nhưng tinh thần, tâm hồn nhất định không được nhỏ bé, quyết không lùi bước trước gian nan. Bởi cuộc sống vốn muôn hình vạn trạng, con đường đời có muôn ngàn những chông gai, thử thách.

“Con ơi tuy thô sơ da thịt

Lên đường

Không bao giờ nhỏ bé được

Nghe con.”

Hình ảnh những con người nhỏ bé, thô sơ da thịt được lặp lại đến hai lần như lời nhắc nhở, như muốn đứa trẻ khắc cốt ghi tâm. Dù dân tộc ta mộc mạc, chân chất nhưng mang trong mình một lý tưởng sống cao đẹp. Con không bao giờ nhỏ bé được, vì phía trước con còn nhiều khó khăn. Con không bao giờ nhỏ bé được, vì sau lưng con là gia đình, là đồng bào. Con không bao giờ nhỏ bé được, vì trong trái tim con luôn ẩn chứa những phẩm chất quý báu của người đồng mình. Hai tiếng “nghe con”, nhẹ nhàng mà trìu mến đã khép lại bài thơ với niềm tin sâu nặng mà người cha đặt nơi đứa con bé bỏng, chứa một niềm tin dai dẳng về tương lai của con mình, rằng nó sẽ kế tục xứng đáng những gì mà cha ông gây dựng.