Bạn tham khảo :

Mở đầu bài thơ là hình ảnh tươi sáng, trong trẻo về em bé đang tập đi, chập chững bước những bước đi đầu đời trong sự nâng đỡ, dìu dắt của bố mẹ:

“Chân phải bước tới cha

Chân trái bước tới mẹ

Một bước chạm tiếng nói

Hai bước tới tiếng cười”

Đoạn thơ được diễn đạt qua ngôn từ bình dị, chân chất đúng với ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày của người dân tộc miền núi. Tràn ngập trong từng vần thơ là những khoảnh khắc êm ấm, hạnh phúc của gia đình nhỏ đã được lột tả rõ ràng bằng những hình ảnh cụ thể, trong sáng. “Chân phải bước tới cha/Chân trái bước tới mẹ” là biểu tượng cho sự nâng niu, bảo vệ con cái vô bờ bến của những người làm cha mẹ. Có sự bảo ban của cả cha lẫn mẹ, em bé sẽ không thể bị ngã khi tập bước những bước đầu tiên trong đời. Từ đó, tình yêu con vô bờ bến luôn cháy bỏng trong tim người cha đã được thể hiện rõ nét, đó là tình cảm ruột thịt, thiêng liêng mà con cái phải khắc cốt ghi tâm. Cha mẹ luôn là chỗ dựa vững chắc, là bờ vai ấm áp và đáng tin cậy cho các con có thể dựa vào. Rồi từng bước từng bước, đứa bé dần trưởng thành, biết nói những chữ đầu tiên, biết cười đùa, nghịch ngợm. Thời gian trôi qua, sự trưởng thành của em bé đều được cha mẹ ghi nhận, nhà thơ Y Phương đã rất thông minh khi thiết lập nhịp thơ có tính tăng trưởng: “một bước, hai bước”, để gói gọn quá trình học hỏi và tiếp thu, sự lớn lên từng ngày của em bé một cách đặc sắc và đầy tính nghệ thuật. Những động từ “chạm”, “tới” được tác giả sử dụng với hai chủ thể mang tính biểu tượng là tiếng nói và tiếng cười, đây chính là phép ẩn dụ chuyển đổi cảm giác được ông sử dụng một cách vô cùng tinh tế, làm nổi bật sự sung túc, quấn quýt của một gia đình với đầy tiếng trẻ thơ. Với nhịp thơ nhẹ nhàng, chậm rãi, nhiều phép điệp ngữ và cấu trúc đối xứng, chỉ trong vỏn vẹn bốn câu thơ, nhà thơ Y Phương đã giúp người đọc có thể cảm nhận, hình dung một cách rõ nét không khí êm ấm, hạnh phúc và niềm vui khôn xiết của cha mẹ đứa trẻ khi được chứng kiến từng giây phút vui vẻ, từng sự kiện lớn mà con trải qua như tập đi, biết nói…

Những câu thơ tiếp theo là dấu mốc quan trọng, chuyển hướng mạch cảm xúc của cả bài thơ từ tái hiện hình ảnh gia đình hạnh phúc, đầm ấm sang ca ngợi tình yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu quê hương, đất nước, sự biết ơn và hướng về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người.

“Người đồng mình yêu lắm con ơi

Đan lờ cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát”

Những hình ảnh đầu tiên được tác giả đưa vào bài thơ một cách không thể tự nhiên hơn. Hình ảnh “người đồng mình”, một cụm từ địa phương ý chỉ người vùng mình, những người cùng chung sống trên một mảnh đất của quê hương, đã mở ra không gian làng, bản quê hương bao la rộng lớn, phần nào làm hiện lên trong nhà thơ là lòng yêu quê hương, niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc, tấm lòng kiên trung luôn hướng về nguồn cội. Đây cũng chính là hình ảnh biểu tượng đặc sắc với nhiều tầng ý nghĩa, theo dòng cảm xúc chạy dọc bài thơ. “Người đồng mình yêu lắm con ơi”, từ “yêu” ở đây được tác giả dùng như một tính từ chỉ sự đáng yêu, như sự tự hào về đồng bào dân tộc mình, một cấu trúc câu cảm thán bật lên hết sức tự nhiên, lan tỏa tình yêu thương, lòng cảm mến của tác giả đi khắp mọi ngóc ngách trong bài thơ, đến người con và đến cả những độc giả trên mọi miền đất nước. Hai câu thơ sau là những hình ảnh tả thực cho việc lao động cần cù, chăm chỉ nhưng không kém phần tươi vui của những người dân tộc miền núi, đứa trẻ ngoài tình thương nơi cha mẹ còn được lớn lên trong cuộc sống lao động, trong tình yêu thương, sự đùm bọc của người đồng mình và trong cả nghĩa tĩnh của quê hương làng xóm”. Những hình ảnh đẹp và sâu sắc “đan lờ cài nan hoa”, “vách nhà ken câu hát”, cùng những động từ thể hiện rõ các động tác lao động hằng ngày như “đan”, “cài”, “ken”, vừa có tác dụng diễn tả sự khéo léo, lành nghề của người dân lao động, vừa nêu lên sự gắn bó giữa họ với công việc. Họ gửi gắm vào công việc nhiều tâm huyết, khéo léo trang trí cho những công cụ một vẻ đẹp hoa mỹ. Công việc tạo ra vẻ đẹp, vẻ sáng trong tâm hồn của người dân tộc miền núi hăng say lao động, với tiếng hát say sưa đã được ken vào cuộc sống vất vả, khó khăn của những người con núi rừng một niềm vui thú đặc biệt, niềm hân hoan mà chỉ những con người lao động nơi đây mới cảm thấy. Dẫu khó khăn, mệt nhọc, họ vẫn không quên cất lên những bản tình ca yêu đời, yêu cuộc sống. Một lần nữa, nhà thơ Y Phương đã khéo léo lồng ghép vào tác phẩm một nét đặc trưng trong văn hóa người dân tộc Tày, thể hiện qua câu “vách nhà ken câu hát”, đây là một phong tục của người Tày: người con trai ngồi phía ngoài vách nhà, và phía trong là người con gái, họ hát cho nhau nghe những bài hát dân gian lưu truyền trong dân tộc họ. Từ đây, cái vách nhà không chỉ đơn thuần là bức vách bằng đất đá vô tri mà đã tràn ngập yêu thương, được ken chắc vào những lời hát vui tươi, đẹp đẽ, trở thành một hình ảnh biểu tượng, một hình ảnh đặc trưng cho văn hóa của người Tày, cho tấm lòng đong đầy tình yêu thương của những người dân tộc miền núi, hay chính là những người đồng bào với tác giả. Không chỉ được lớn lên trong tình yêu thương, che chở của làng xóm, đứa bé còn được sống trong sự đùm bọc của thiên nhiên, của rừng núi quê hương, sống bằng những món quà quý mang cả giá trị về vật chất, tinh thần mà mẹ thiên nhiên mang lại:

“Rừng cho hoa

Con đường cho những tấm lòng”

Đứa trẻ sinh sống hòa hợp với thiên nhiên, được che chở, nuôi dưỡng cả về lối sống, về tâm hồn bên trong. Rừng là biểu tượng cho mẹ thiên nhiên bao dung và nhân hậu, rừng còn là nơi cung cấp sự sống cho những người dân vùng cao, cho họ bó củi sưởi ấm, cho họ cây gỗ làm nhà, cho họ thức ăn hằng ngày, cùng hàng ngàn sản vật quý hiếm, nhấn mạnh về tấm lòng rộng mở, sự hào phòng của thiên nhiên. Nhưng trong bài thơ, tác giả không hề nhắc đến những chi tiết ấy mà chỉ vỏn vẹn ba chữ: “rừng cho hoa”. Những bông hoa thơm thảo không mang lại giá trị về vật chất, cũng không giúp cuộc sống người dân tốt đẹp hơn. Thứ nó thật sự mang đến cho ta chính là những giá trị tinh thần đặc sắc. Hoa là vẻ đẹp của thiên nhiên với muôn màu muôn vẻ, hoa ở đây còn là hình ảnh ẩn dụ sáng tạo, chỉ những điều tốt đẹp, tinh túy nhất mà mẹ thiên nhiên ban tặng cho những con người miền núi thật thà, chất phác. Bên cạnh vẻ đẹp trù phú, hùng vĩ của núi rừng quê hương, tác giả còn gợi ra cả vẻ đẹp tình nghĩa, thấm đẫm tình thân của quê hương thông qua hình ảnh “con đường cho những tấm lòng”. Con đường là đại diện cho cả một tập thể, qua con đương mòn dẫn vào bản là một cộng đồng dân tộc sinh sống lâu đời, là công sức, là tâm huyết của biết bao thế hệ con người đã đi qua, để ngày nay cha và con có một con đường vào bản. Con đường ấy đã ghi dấu hình ảnh, tình cảm mà những “người đồng mình” gửi gắm, là kết tinh cao đẹp từ sự đoàn kết, gắn bó của dân tộc trong quá trình sinh sống. Người cha muốn nhắc nhở đứa con phải luôn ghi nhớ những vẻ đẹp tuy giản dị, đơn sơ nhưng thấm đẫm truyền thống của dân tộc, của bản làng, của cái nôi nuôi dưỡng con, cho con từng tiếng nói, tiếng cười. Rồi người cha lại gợi nhắc cho con về ngày cha mẹ đến với nhau, lần nữa khẳng định với con vẻ đẹp của mái ấm gia đình, tình cảm gia đình luôn là thứ tình cảm thiêng liêng và đáng quý nhất trên đời, và ngày cưới chính là ngày quan trọng nhất của cuộc đời mỗi con người, là dấu mốc cho sợi dây liên kết vĩnh cửu của tình yêu cha mẹ, cũng chính là khởi nguồn của hạnh phúc, của sự sống chính con.

“Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới

Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời”

Những cụm từ như “mãi nhớ”, “đẹp nhất trên đời” lại càng nhấn mạnh thêm về tình cảm gia đình vốn đã thiêng liêng, cao quý nay còn thiêng liêng, cao quý hơn khi nó được bắt nguồn chính từ tình yêu quê hương, đất nước. Sự ra đời của con chính là niềm hạnh phúc vô bờ bến của cha mẹ, con chính là sản phẩm của tình yêu đôi lứa nồng nàn, lòng biết ơn với nguồn cội và cả từ nghĩa tình nơi mảnh đất quê hương. Người cha muốn con luôn nhớ rằng con lớn lên trong tình yêu trong sáng và sự hạnh phúc của cha mẹ, đó cũng là điểm xuất phát của mọi tình yêu trong con.