Khác với “Đây mùa thu tới” của nhà thơ Xuân Diệu, miêu tả mùa thu ảm đạm và trầm mặc, là kết tinh của tâm hồn đương thời mộng mơ của tác giả, với những hình ảnh hoa mỹ và diễm lệ nhất còn tồn tại trong tâm trí người thi sĩ thì hình ảnh mùa thu trong “Sang thu” của Hữu Thỉnh không hiện lên nổi bật, rõ ràng, không tồn tại dài lâu mà chỉ là giây phút giao mùa ngắn ngủi, khoảnh khắc hãn hữu mà cả thiên nhiên, đất nước, con người bước chân sang một mùa thu mới. Mùa thu với Hữu Thỉnh là những gì mộc mạc, giản dị nhất:

“Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se”

Mùa hè chưa đi qua hết, chỉ mới chớm thu, thời khắc mà thiên nhiên bắt đầu vận động, có những bước chuyển mình đầu tiên, thể hiện qua những tín hiệu mong manh nhất. Trước những biến động đầy tinh vi ấy, nhà thơ hẳn phải là người yêu thiên nhiên lắm, quan sát kĩ càng lắm, phải có một tâm hồn nhạy cảm lắm mới có thể cảm nhận được. Một trong những yếu tố đầu tiên nhất mà tác giả cảm nhận được chính là hương ổi thoang thoảng trong không gian. Thứ mùi hương dịu nhẹ, dễ chịu lan tỏa trong gió, một mùi hương bình dị, gắn liền với làng quê đồng bằng Bắc Bộ. Nhà thơ đã bước đến ngưỡng cửa mùa thu qua mùi hương ấy-một mùi hương đồng quê dân dã chứ không phải hương cốm nồng nàn, mùi hoa sữa ngào ngạt ở khắp các góc phố Hà thành, hay như nhà thơ Nguyễn Khuyến nhìn thấy mùa thu qua cái “lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”. Tác giả Hữu Thỉnh lựa chọn hương ổi chín, một hương vị hiện lên thật gần gũi, thân thuộc, là cả một bầu trời tuổi thơ của tác giả. Ông gửi vào đó những suy tư của bản thân, sự bình yên của mùa thu mà ông hằng mong đợi cuối cùng cuối đã tới, cùng hương ổi thơm lừng. Từ “bỗng” không chỉ thể hiện sự ngạc nhiên của tác giả mà còn thể hiện sự đột ngột, bất ngờ trong bước thay đổi của thiên nhiên. Thu gần đến, kéo theo những làn gió hanh khô, se lạnh. Cấu trúc đảo ngữ với động từ mạnh “phả”. Có thể thấy, mùi hương ổi ngào ngạt, ngập tràn trong không gian làng quê bao la, rộng lớn chứ không hòa quyện, chìm trong gió lạnh. Từng luồng hương thơm như xộc vào miền thơ ấu, thân thiết trong con người, hương thơm đầy hoài niệm mà chính tác giả cảm nhận: “Nó giống như mùi bờ bãi, mùi con trẻ…”, kết hợp với gió se khiến không khí như sánh lại, đặc quánh. Phần vì hương ổi thơm ngát. Phần vì gió thu khô và se lạnh. Bằng những hình ảnh giàu sức gợi, nhà thơ đã đem đến cho người đọc sự liên tưởng thú vị, rõ rệt. Tác giả như nhìn thấy mùi hương vô hình, cảm nhận được những nhân tố mơ hồ quyện vào không khí. Đó là sự cảm nhận tinh tế của người con làng quê dân dã. Ông đã phát hiện một nét đẹp đáng yêu của mùa thu quê hương, mộc mạc mà thấm nhuần thi vị. Cứ mỗi lần thu đến, hương ổi thanh mát, dịu nhẹ đã đi sâu vào tiềm thức nhà thơ lại hiện về. Như một tác nhân gợi nhớ, nó hiện lên như một nguồn cảm hứng da diết nảy nở từ tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của một hồn thơ xứ sở.

“Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về”

Cảm quan của nhà thơ với không gian làng quê như được mở rộng, gợi ra trước mắt chúng ta màn sương dày đặc, lờ lững trôi trước con ngõ. “Chùng chình” ở đây vừa là động từ, cũng vừa là tính từ, thể hiện một cái nhìn đầy chất trữ tình của người thi nhân tài hoa với hiện tượng thiên nhiên rất đỗi quen thuộc. Từng hạt sương nhỏ thong dong qua ngõ, giăng kín lối đi, làm khí thu mát mẻ, không gian như huyền ảo, bình yên. Sương mai chùng chình như luyến tiếc một cái gì đó, nửa muốn sang thu, nửa muốn trở lại mùa hạ đầy nắng. Hình ảnh con ngõ không chỉ là hình ảnh tả thực mà còn chính là hình ảnh biểu tượng với ý nghĩa thâm thúy: đây chính là cửa ngõ thời gian, khoảnh khắc mà thiên nhiên vận động, đất trời sang thu. Bức tranh không gian hiện ra, điểm xuyết bởi sự chuyển động của thời gian sâu bên trong ấy. Tác giả đã mở rộng tất cả những giác quan: khứu giác, thị giác, xúc giác, để cảm nhận những nét đặc trưng của mùa thu hiện diện. Nó vô hình nhưng lại như hữu hình, tuy mong manh những lại rõ nét. Và rồi bất chợt nhà thơ thốt lên: “Hình như thu đã về”. Tình thái từ “hình như” bắt đầu câu thơ, nói lên tâm trạng nửa tin, nửa ngờ trước những tín hiệu sao mà mong manh ấy. Một chút dè dặt, một chút nghi hoặc, bâng khuâng khó tả: trạng trái cảm xúc đậm chất thơ trong cái thời khắc giao mùa vốn đã không kém phần thơ mộng. Thu đến sao mà nhẹ nhàng quá, mơ hồ quá. Từ những cảm nhận tinh tế của người thi sĩ, ông như gói gọn không gian làng quê mùa thu vào trong từng con chữ, nhịp thơ. Với những ai không như tác giả, không làm thơ, không có tâm hồn mơ mộng thì khoảnh khắc giao mùa mỏng manh này từ lâu đã chìm vào quên lãng. Bức tranh làng quê hiện lên rất đỗi tự nhiên, nên thơ. Đằng sau ấy là một tâm hồn thi ca nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống. Khổ thơ với vỏn vẹn bốn dòng đã khái quát cho ta thấy những tín hiệu đầu tiên của mùa thu đến, khắc họa tâm hồn người thi sĩ tuy sắp bước qua tuổi tứ tuần vẫn rất trẻ, mà hơn hết là trẻ lòng. Nhà thơ-một người lính, khát khao một khoảnh khắc hòa bình, với mùa thu êm đẹp, được chứng kiến những hình ảnh này quả là không có gì sánh bằng.